Vasiyetname söz konusu olduğunda mirasçılar çoğu zaman tek bir dosyayla karşı karşıya olduklarını düşünür. Oysa vasiyetnamenin açılması, iptali, tenkisi ve mirasın reddi birbirinden ayrı taleplerdir; her biri farklı mahkemede ve farklı süre rejiminde ilerler. Bu ayrımı görmemek, hem yanlış mercie başvuruya hem de sürelerin kaçırılmasına yol açar.
Açılma ile iptal aynı şey değildir
Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesince açılıp ilgililere okunması, çekişmesiz yargı işidir. Bu aşamada mahkeme vasiyetnamenin geçerliliğini esastan incelemez; belgeyi tespit eder ve ilgililere bildirir. Vasiyetnamenin şekle aykırılık, ehliyetsizlik veya irade sakatlığı sebebiyle iptali isteniyorsa, bu ayrı ve çekişmeli bir davadır. TMK sistematiğinde iptal davası hak düşürücü süreye tabidir ve süre, ilgilinin vasiyetnameyi ve iptal sebebini öğrenmesine bağlanır. Tebliğ edilen vasiyetname örneğinin ne zaman eline ulaştığı bu yüzden titizlikle kayda geçirilmelidir.
Görevli mahkemenin belirlenmesi
Vasiyetnamenin açılması, terekenin tespiti ve koruma önlemleri gibi işlerde sulh hukuk mahkemesi devreye girer. Vasiyetnamenin iptali ve saklı payın ihlali sebebiyle tenkis talepleri ise asliye hukuk mahkemesinde görülür. Aynı dilekçede hem tespit hem iptal talebinin birleştirilmesi, görev yönünden sorun çıkarır. Talepler ayrıştırılarak sırası planlanmalıdır.
Yetki: mirasbırakanın son yerleşim yeri
Miras hukukundan doğan davalarda yetki, kural olarak mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesindedir ve bu kural kesin niteliktedir. Ölümden önceki son aylarda bakım amacıyla başka bir ile taşınma, nüfus kaydı ile fiilî ikamet arasında ayrışma yaratabilir. Nüfus kayıt örneği, adres beyan belgeleri ve son döneme ait fatura kayıtları bu tespit için birlikte değerlendirilir.
Üç aylık ret süresi ile sulhen paylaşma arasındaki gerilim
Terekenin borca batık olma ihtimali varsa mirasın reddi gündeme gelir ve bunun için TMK'da öngörülen süre üç aydır. Bu süre, yasal mirasçılar bakımından ölümü öğrenme anından; vasiyetname ile atanmış mirasçılar bakımından tasarrufun kendilerine bildirilmesinden işlemeye başlar. Uygulamada en riskli tablo, mirasçıların kendi aralarında paylaşım görüşmesi yürütürken bu üç ayı geçirmesidir. Terekeye ilişkin işlemlere girişmek, mirası kabul etmiş sayılma sonucunu da doğurabilir. Bu nedenle uzlaşma görüşmeleri, ret süresi dolmadan bir karara bağlanmalıdır.
Dosya hazırlığı
- Ölüm tarihi ve mirasçılık belgesinin temini
- Vasiyetnamenin aslı, saklandığı yer ve teslim tutanağı
- Vasiyetnamenin tebliğ edildiği tarihi gösteren evrak
- Tereke aktif ve pasifinin dökümü, banka ve tapu kayıtları
- Ehliyet tartışması varsa son döneme ait sağlık kayıtları
Buradaki bilgiler yol gösterici olup her terekenin yapısı farklıdır. Vasiyetname elinize tebliğ edildiğinde, süreleri kaybetmemek için gecikmeden hukuki değerlendirme almanız önerilir.