Miras uyuşmazlıklarında en çok karıştırılan iki talep, vasiyetnamenin iptali ile tenkis talebidir. Birincisi tasarrufun geçerliliğini, ikincisi saklı payı aşan kısmın indirilmesini konu alır ve ikisinin delil ihtiyacı farklıdır. TMK ve HMK çerçevesindeki bu rehber, ayrımı ve hak düşürücü süre riskini ele alır.
İki Talep, İki Ayrı Delil Yolu
İptal talebinde tartışma; miras bırakanın ehliyeti, iradesinin sakatlanıp sakatlanmadığı ve şekil şartlarına uyulup uyulmadığı üzerinedir. Tenkis talebinde ise tasarrufun geçerli olduğu kabul edilir, mesele terekenin hesaplanmasıdır. Bu nedenle iptal dosyasında sağlık kayıtları, tenkis dosyasında ise malvarlığı kayıtları öne çıkar.
Ehliyet İddiasında Belge Sırası
- Vasiyetnamenin düzenlendiği tarihe yakın dönemdeki hastane ve reçete kayıtları
- Varsa vesayet veya kısıtlama dosyası
- Bakım hizmeti alındığına dair kayıtlar ve heyet raporları
- Noterde düzenlenmişse tanık beyanları ve düzenleme tutanağı
- El yazılı vasiyette yazı ve imza incelemesi talebi
Tıbbi kayıtların dosyaya bütün olarak getirtilmesi, tek bir rapora dayanmaktan daha güçlü sonuç verir.
Terekeyi Görünür Kılmak
Tenkis ve saklı pay hesabı, ölüm tarihindeki malvarlığına ek olarak sağlığında yapılan bazı devirleri de kapsayabilir. Bu nedenle tapu işlem dosyaları, banka hareketleri, şirket pay devirleri ve araç kayıtları geriye dönük olarak incelenmelidir. Muvazaalı devir iddiası ileri sürülecekse, satış bedelinin gerçekte ödenmediğini gösteren kayıtlar ve devir tarihindeki fiilî durum önem kazanır.
Süre: Öğrenme Anının İspatı
- Vasiyetnamenin açılıp okunması ve tebliğ edilmesine ilişkin tutanak tarihi kaydedilir.
- Saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği an, kanunda öngörülen hak düşürücü süreyi başlatır.
- Süre tartışmalıysa, tebliğ tarihine göre erken hareket edilerek dava açılır.
- Terekenin dağılma ihtimali varsa tedbir ve tereke tespiti talebi ayrıca yapılır.
Tereke Tespiti Neden Erken İstenir
Tereke tespiti, sadece bir envanter çalışması değil; sonraki davaların delil altyapısını oluşturan bir işlemdir. Kasa içerikleri, banka bakiyeleri ve alacak-borç durumu bu aşamada kayda geçirildiğinde, ilerideki paylaşım tartışmaları belgeye dayanır.
Bu yazı genel çerçeve sunar; mirasçılık sıfatı, tasarrufun türü ve ölüm tarihi sonucu doğrudan etkiler. Elinizde vasiyetnameye ilişkin bir tebligat varsa, süre işlemeye başladığından değerlendirmeyi hızlıca yaptırmanız önerilir.