Vasiyetnameye dayanan uyuşmazlıklarda dosyanın kaderini çoğu zaman iradenin içeriği değil, sürenin ne zaman işlemeye başladığının belgelenip belgelenmediği belirler. Bu rehber, TMK ve HMK çerçevesinde vasiyet dosyalarında zamanaşımı ve hak düşürücü süre baskısını, usule aykırı işlem riskini azaltacak bir kontrol listesi mantığıyla ele alıyor.
Sürenin Sessizce İşlemeye Başladığı An
Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesince açılıp okunması, ilgililere tebliği ve ardından iptal ya da tenkis taleplerinin gündeme gelmesi birbirine bağlı halkalardır. TMK, bu taleplerde ilgilinin sebebi öğrenmesinden itibaren işleyen kısa bir süre ile öğrenme olmasa dahi işleyen uzun süreleri birlikte öngörür. Uygulamadaki asıl sorun, “öğrenme” anının dosyada hiç belgelenmemesidir. Tebligat parçası, açılış tutanağı ve mirasçılara gönderilen bilgilendirme yazısı bir arada tutulmadığında, karşı taraf öğrenmenin çok daha erken gerçekleştiğini ileri sürer ve tartışma esasa girmeden kapanabilir.
Dosya Açılmadan Önce Bakılacaklar
- Vasiyetnamenin türü: el yazılı, resmî ya da sözlü biçimlerin şekil denetimi farklıdır.
- Açılış tutanağının tarihi ile tebligatın hangi mirasçıya ne zaman ulaştığı.
- Mirasçılık belgesindeki pay oranları ile vasiyetteki tasarrufun örtüşüp örtüşmediği.
- Saklı pay ihlali iddiası varsa terekenin tasarruf anındaki değerini gösteren kayıtlar.
- Murisin ehliyetine ilişkin sağlık kayıtlarının temin yolu ve gereken izinler.
Usule Aykırı İşlemin Tipik Görünümleri
Vasiyet dosyalarında usul kusuru genellikle üç yerde birikir: taraf teşkilinin eksik kurulması, yani tasarruftan etkilenen mirasçıların davaya dâhil edilmemesi; talebin niteliğinin yanlış adlandırılması, örneğin tenkis istenmesi gerekirken doğrudan iptal talebiyle dosya açılması; ve harca esas değerin gerçek tereke büyüklüğüyle ilişkilendirilmemesi. HMK bakımından bu kusurların bir kısmı giderilebilir nitelikte olsa da, giderme için tanınan ek süre, zaten süre baskısı altındaki bir dosyada tek başına ağır sonuç doğurabilir.
Süre Savunmasına Karşı Konumlanmak
Karşı taraf zamanaşımı savunması yapacaksa bunu cevap aşamasında ileri sürmesi beklenir. Bu nedenle talep sahibinin hazırlığı iki yönlüdür: bir yandan öğrenme anını belgeleyen evrak dosyaya baştan konur, diğer yandan iptal ve tenkis taleplerinin süre rejimi ayrı ayrı değerlendirilir. Terekeye ilişkin bazı istemler daha geniş bir zaman aralığında ileri sürülebilirken, tasarrufun geçersizliğine yönelik talepler dar bir pencerede kalır. Bu ayrımın dilekçede açıkça kurulması, dosyanın bütünüyle reddedilmesi ihtimalini düşürür.
Uygulamada Kısa Not
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir ve her tereke kendi belgeleriyle değerlendirilir. Vasiyetnamenin biçimi, mirasçıların sayısı ve terekenin yapısı süre hesabını değiştirebileceğinden, işlem yapmadan önce dosyanın bir hukukçu tarafından incelenmesi yerinde olur.