Vasiyetnameye ilişkin uyuşmazlıklarda en sık karşılaşılan kayıp, iddianın zayıflığından değil sürenin yanlış hesaplanmasından doğar. TMK hükümleri ile HMK usulü birlikte okunmadığında, iptal ve tenkis talepleri birbirine karıştırılır ve her ikisi için de geç kalınır. Bu rehber, vasiyetname sonrası süreci süre ekseninde ele alır.
Vasiyetnamenin Açılması: Saat Buradan İşler
Vasiyetname sulh hukuk mahkemesinde açılır ve ilgililere bildirilir. Bu bildirim, sonraki tüm süre hesaplarının başlangıç noktasıdır. Kendisine tebligat yapılmadığını ileri süren mirasçının, öğrenme tarihini belgelemesi gerekir. Uygulamada tebligatın eski adrese yapıldığı hâllerde bu tartışma büyür; bu nedenle tebligat evrakının bir örneği en başta dosyaya alınmalıdır.
İptal mi, Tenkis mi, Yokluk mu
Talebin hukuki nitelendirmesi, hem süreyi hem de ispat yükünü değiştirir. Ehliyetsizlik, irade sakatlığı veya şekle aykırılık iddiaları iptal talebini; saklı payın zedelenmesi ise tenkis talebini gündeme getirir. Şekil şartlarının hiç bulunmadığı hâller ise ayrı bir tartışma başlığıdır.
- Tenkis talebinin, iptal davası açılırsa kendiliğinden içerileceğinin sanılması
- Sürenin ölüm tarihinden mi bildirimden mi işlediğinin karıştırılması
- Saklı pay hesabı yapılmadan talep tutarının belirsiz bırakılması
- Sağlararası kazandırmaların tenkis hesabına dâhil edilmemesi
Delil Hazırlığında Sıra
- Nüfus kaydı, mirasçılık belgesi ve tereke listesi çıkarılır.
- Vasiyetnamenin düzenlendiği tarihe yakın sağlık kayıtları ve raporlar toplanır.
- El yazılı vasiyette yazı ve imza incelemesi için karşılaştırma belgeleri hazırlanır.
- Miras bırakanın son yıllardaki tapu ve banka işlemleri listelenir.
- Tanık beyanları, olayların tarihine göre sıralanarak dosyaya eklenir.
Ehliyet Tartışmasının Yürütülmesi
Ayırt etme gücünün bulunmadığı iddiası, en çok başvurulan ancak ispatı en zor gerekçedir. Hastane kayıtları, ilaç raporları ve düzenli takip belgeleri olmadan yalnızca tanık anlatımına dayanan bir iddia zayıf kalır. Vasiyetnamenin düzenlendiği ana en yakın tarihli tıbbi kayıt, bu davalarda dosyanın merkezine yerleşir.
Terekenin Korunması
Dava süresince terekedeki taşınmazların devredilmesi veya hesapların boşaltılması ihtimali varsa, koruma önlemleri ayrı ve öncelikli bir talep olarak ileri sürülmelidir. Kazanılan bir hüküm, uygulanacak bir malvarlığı kalmadığında pratik sonuç doğurmaz; bu nedenle koruma talebi davanın ilk gününde gündeme alınmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; vasiyetnamenin türü ve mirasçıların konumu süreyi ve ispat yükünü değiştirir. Süreler kısa işlediğinden, vasiyetnamenin bildirildiği tarihten sonra vakit geçirmeden hukuki değerlendirme yapılması önerilir.