Tenkis davası, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünü aşarak saklı paylı mirasçının payını zedeleyen kazandırmaların yasal sınıra indirilmesini sağlar. TMK ve HMK ekseninde yürüyen bu davada asıl kırılma noktası hesap değil süredir: saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen bir yıllık süre ile ölüm veya vasiyetnamenin açılmasından itibaren işleyen on yıllık üst süre birlikte hesaplanmalıdır.
Öğrenme Anı Nasıl Kanıtlanır
Bir yıllık süre, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği anda başlar. Uygulamada bu an çoğu zaman tapu kaydının çıkarıldığı, banka hesap dökümünün alındığı veya vasiyetnamenin okunduğu tarihe bağlanır. Bu nedenle bilgiye ulaşmak için yapılan her resmî başvurunun tarihi belgelenmeli, sözlü aile görüşmelerine dayanan tahmini tarihlerden kaçınılmalıdır.
Tenkis Hesabının Kurulması
- Ölüm tarihindeki terekenin aktif ve pasifi çıkarılır.
- Mirasbırakanın sağlığında yaptığı ve hesaba katılması gereken kazandırmalar eklenir.
- Saklı paylı mirasçıların yasal payları belirlenir.
- Tasarruf edilebilir kısım aşılmışsa, aşan bölüm için indirim istenir.
- Değerleme ölüm tarihi esas alınarak yapılır; bugünkü rayice göre yapılan hesaplar itiraza açıktır.
Muvazaa İddiasıyla Birlikte İleri Sürme Sorunu
Görünüşte satış, gerçekte bağış niteliğindeki devirler için muris muvazaası iddiası gündeme gelir. Bu iddia süreye bağlı olmadığından, tenkis süresi geçmiş dosyalarda tek başına ayakta kalabilir. Ancak iki talebin hukuki temeli ve sonucu farklıdır: biri kazandırmanın tamamen geçersizliğini, diğeri yalnızca aşan kısmın indirilmesini hedefler. Dilekçede terditli kurgu yapılırken bu ayrım açıkça yazılmalıdır.
Sürenin Kaçırıldığı Tipik Senaryolar
- Mirasçılar arasında uzlaşma görüşmelerinin sürdüğü gerekçesiyle dava açılmasının ertelenmesi
- Veraset ilamının alınmasının beklenmesi ve bu sürede bir yılın dolması
- Yalnızca bir taşınmazın fark edilip diğer kazandırmaların geç öğrenilmesi
- Yurt dışında yaşayan mirasçıya tebligatın gecikmesi
Defi Yoluyla İleri Sürme
Saklı payı zedelenen mirasçı kendisine karşı açılmış bir davada tenkis talebini defi olarak ileri sürebilir. Bu imkân, dava açma süresi geçmiş bazı dosyalarda savunmayı ayakta tutar; ancak defi ile dava arasındaki usul farkı gözden kaçırılmamalıdır.
Tereke uyuşmazlıkları aile içi belge dolaşımına bağlı olduğundan, süre hesabı her dosyada farklı işler. Elinizdeki tapu, banka ve nüfus kayıtlarını bir araya getirdikten sonra süre değerlendirmesini bir hukukçuyla yapmanız isabetli olacaktır.