Bir terekede hem paydaşlığın sona erdirilmesi hem de saklı payın ihlali tartışılıyorsa, bu iki talep aynı hızda ilerlemez. Ortaklığın giderilmesi istemi kural olarak zamana bağlı olmadan gündeme getirilebilirken, saklı payın zedelenmesine dayanan tenkis istemi hak düşürücü süreye tabidir. TMK ve HMK çerçevesinde asıl tehlike, paylaşım pazarlığı sürerken saklı pay talebinin sessizce süre dışı kalmasıdır.
İki Talebin Saati Neden Ayrı İşler
Ortaklığın giderilmesi, malın aynen bölünmesi ya da satış yoluyla paraya çevrilmesi sonucunu doğuran bir paylaşım aracıdır. Tenkis ise mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmaların saklı payı aşan kısmının indirilmesini ister. Birincisi mevcut paydaşlık üzerine kurulur, ikincisi geçmişteki tasarrufları hedef alır. Bu nedenle dosya açılırken hangi talebin süreyle sınırlı olduğu en baştan işaretlenmelidir.
Süre Başlangıcını Belgeleyen Kayıtlar
Tenkiste kritik olan, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği andır. Uygulamada bu an çoğu kez tapu kaydının çıkarıldığı, banka hareketinin görüldüğü ya da vasiyetnamenin okunduğu tarihe denk düşer. Bu yüzden şu kayıtların tarihli olarak saklanması gerekir:
- Tapu ve takyidat belgelerinin alınma tarihini gösteren talep evrakı
- Vasiyetname açılıp okunmasına ilişkin tutanak ve tebligat parçası
- Banka ve sigorta yazışmalarının cevap tarihleri
- Diğer mirasçılarla yapılan ve kazandırmayı doğrulayan yazışmalar
Paylaşım Öncesi Tereke Fotoğrafı
Paylaşım görüşmesine oturmadan önce terekenin aktif ve pasifi tek tabloda toplanmalıdır. Taşınmazlar, banka mevduatı, şirket payları ve borçlar ayrı satırlarda gösterildiğinde, hangi kazandırmanın saklı payı fiilen etkilediği görünür hale gelir. Değeri tartışmalı taşınmazlarda keşif ve bilirkişi ihtiyacı doğacağı için, delil toplama takvimi dava takviminden önce başlatılmalıdır.
Takvimi Bozan Tipik Adımlar
Süre kaybı çoğu zaman ihmalden değil, iyi niyetli bekleyişten doğar. Sık rastlanan hatalar şunlardır:
- Aile içi uzlaşma sürüyor diye tenkis talebini beklemeye almak
- Yalnızca ortaklığın giderilmesi açıp saklı pay iddiasını sonraya bırakmak
- Öğrenme anını belgesiz biçimde sözlü beyana dayandırmak
- Muvazaa iddiası ile tenkis talebinin hukuki dayanaklarını karıştırmak
Pratik Sıralama Önerisi
Genel yaklaşım, süreye bağlı talebi güvenceye almak ve süresiz talebi sonra yürütmektir. Saklı payla ilgili istem zamanında ileri sürüldükten sonra paylaşım görüşmeleri devam edebilir; tersi durumda pazarlık uzadıkça hak zayıflar. Uzlaşma ihtimali güçlüyse bile, süre koruyucu adımın atılmış olması müzakere gücünü artırır.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her terekenin yapısı, kazandırmaların türü ve öğrenme anı sonucu değiştirebilir. Kendi dosyanızdaki süreleri belgeleriniz üzerinden bir hukukçuyla birlikte hesaplamanız yerinde olur.