Miras, ölümle birlikte kendiliğinden mirasçılara geçer; bu geçiş sadece malvarlığını değil borçları da kapsar. TMK bu nedenle mirasçıya reddetme imkânı tanır, ancak bunu kısa ve katı bir süreye bağlar. Üç aylık süre sessizce dolduğunda, mirasçı terekenin borçlarından kişisel malvarlığıyla sorumlu hâle gelebilir.
Sürenin Başlangıcı Herkes İçin Aynı Değil
Yasal mirasçılar bakımından üç aylık süre, mirasçı olduklarını daha sonra öğrendiklerini ispat etmedikçe, mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten işlemeye başlar. Atanmış mirasçılarda ise sayaç, tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihte çalışır. Ölüm tarihi ile öğrenme tarihinin farklı olduğu durumlarda bu farkın belgelenmesi gerekir; nüfus kaydı, yurt dışı giriş çıkış kaydı veya bildirim yazışmaları bu noktada işlevseldir.
Ret Hakkını Sessizce Tüketen Davranışlar
- Terekedeki bir malı satmak, devretmek veya kendi adına tescil ettirmek.
- Mirasbırakanın alacaklarını tahsil edip kişisel hesapta tutmak.
- Tereke mallarını gizlemek ya da kendine mal etmek.
- Olağan yönetim ve koruma tedbirlerini aşan tasarruflarda bulunmak.
- Süre içinde herhangi bir başvuru yapmadan sessiz kalmak.
Cenaze giderlerinin ödenmesi ya da malların korunmasına yönelik zorunlu işlemler, kural olarak kabul anlamına gelmez. Buna karşılık sınırın nerede olduğu her olayda ayrı değerlendirildiğinden, süre içinde tereke ile ilgili her işlem öncesinde durup düşünmek gerekir.
Ret Beyanının Yapılışı
- Beyan, mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine yöneltilir.
- Beyan kayıtsız ve şartsız olmalıdır; kısmi ya da şarta bağlı ret geçerli değildir.
- Mahkeme, reddi özel kütüğüne yazar ve mirasçıya bir belge verir.
- Küçük ve kısıtlılar adına yapılacak ret için yasal temsilcinin işlem yapması, gerektiğinde ayrıca izin alınması gündeme gelir.
- HMK'nın genel usul kuralları, beyanın kaydı ve tebliği bakımından uygulanır.
Süre Kaçtıysa: Terekenin Borca Batıklığı
Mirasbırakanın ödemeden aczi ölümü anında açıkça belli veya resmen tespit edilmişse, miras kanun gereği reddedilmiş sayılır. Bu sonuca dayanan tespit talebi, üç aylık süreye bağlı olmaksızın ileri sürülebilir ve alacaklı tarafından takip başlatıldığında savunma olarak da kullanılabilir. Ancak burada ispat yükü mirasçıdadır; terekenin aktif ve pasifini gösteren kayıtların, icra dosyalarının ve banka bilgilerinin derlenmesi gerekir.
Ret Sonrasında Kimin Sırası Gelir?
Bir mirasçının reddi, mirası kendiliğinden ortadan kaldırmaz; sıra altsoya ve diğer zümrelere geçer. Bu nedenle aile içinde reddin planlanması, sadece bir kişinin değil bütün mirasçı halkasının takvimini ilgilendirir. Reddin alacaklıları zarara uğratma amacı taşıdığı hâllerde ise iptal talepleriyle karşılaşılabileceği unutulmamalıdır.
Buradaki açıklamalar genel çerçeve sunar. Terekenin yapısı ve öğrenme tarihi kişiden kişiye değiştiği için, karar vermeden önce bir avukatla birlikte tereke tablosu çıkarmanızda yarar vardır.