Kambiyo senetlerine dayalı uyuşmazlıklarda tartışma çoğunlukla borcun varlığından değil, hangi iddianın hangi delille ispatlanabileceğinden doğar. TTK ve TBK ekseninde ilerleyen bu rehber, çek ve senet dosyalarında delil sözleşmesinin işlevini ve tebliğ tarihindeki gecikmenin sonuçlarını inceler.
Önce Şekil, Sonra İçerik
Bir belgenin kambiyo senedi sayılabilmesi kanunda öngörülen zorunlu unsurları taşımasına bağlıdır. Keşide yeri ve tarihi, bedel, imza ve senet kaydı gibi unsurlardan birinin eksikliği, belgenin kambiyo senedi vasfını kaybetmesine ve buna bağlı özel takip imkânının ortadan kalkmasına yol açabilir. Bu nedenle savunma kurgusuna daima senedin fiziksel incelemesiyle başlanmalıdır: tahrifat izi, farklı kalem kullanımı, sonradan doldurma iddiası ve boş imzalı senet savunması bu aşamada şekillenir.
Delil Sözleşmesi Ne Yapar, Ne Yapamaz
Taraflar aralarındaki ilişkide belirli vakıaların yalnızca belirli delillerle ispatlanacağını kararlaştırabilir. Ticari ilişkilerde çerçeve sözleşmelere konulan bu tür hükümler, sonradan yapılan sözlü mutabakat iddialarını büyük ölçüde etkisiz kılar. Ancak delil sözleşmesi sınırsız değildir: tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konular ile kamu düzenine ilişkin hususlar bu kapsamda değerlendirilmez. Sözleşmeye konulacak hükmün açık, karşılıklı ve anlaşılır olması gerekir.
Bedelsizlik İddiasının İspatı
- Senedin dayandığı temel ilişkinin ortaya konması
- Ödeme yapıldığı iddiası varsa banka kayıtlarının senet bedeliyle eşleştirilmesi
- Cari hesap ilişkisinde mutabakat yazışmalarının kronolojik sıralanması
- Teminat senedi savunması için senedin verildiği tarihteki sözleşme metninin sunulması
Teminat kaydının senet üzerinde yer almaması hâlinde bu savunmanın yazılı bir belgeyle desteklenmesi beklenir.
Tebliğ Tarihi Neden Bu Kadar Kritik
Kambiyo senetlerine özgü takipte itiraz süreleri kısadır ve ödeme emrinin tebliğ tarihinden itibaren işler. Ticaret sicilindeki adres güncel değilse ya da tebligat işyerinde yetkisiz kişiye yapılmışsa, borçlu takipten geç haberdar olur ve imzaya itiraz imkânı fiilen ortadan kalkabilir. Şirketler bakımından sicil adresinin güncel tutulması, teknik bir formalite değil doğrudan bir savunma tedbiridir.
Ciro Zincirini Okumak
Senedin arka yüzündeki ciro silsilesi, kimin hangi savunmayı ileri sürebileceğini belirler. Ciro tarihleri, cironun türü ve son hamilin iyiniyeti tartışmalıysa, zincirin tamamı taraf ve tarih tablosu hâline getirilmelidir. Eksik okunan bir ciro, dayanaksız bir savunmaya yol açar.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Senedin türü, ticari ilişkinin yapısı ve elinizdeki yazışmalar savunmanın yönünü değiştirebileceğinden, kısa süreler dolmadan dosyanızın incelenmesini sağlamanız önerilir.