Kambiyo senetlerinden doğan uyuşmazlıklarda taraflar çoğu zaman sözleşmeye tek bir madde ekleyip her sorunu çözdüklerini düşünür. Oysa TTK, TBK ve 6102 sayılı Kanun çerçevesinde yetki kaydı ile delil sözleşmesi tümüyle farklı işlevlere sahiptir. Biri uyuşmazlığın nerede görüleceğini, diğeri neyin nasıl ispatlanacağını belirler. Bu ayrımın karıştırılması, delil eksikliğinin en sessiz kaynağıdır.
Kambiyo Takibi mi, Genel Hükümlere Göre Dava mı?
Elinde çek veya bono bulunan alacaklının önünde iki ayrı yol vardır: kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip ya da temel ilişkiye dayanan alacak davası. Kambiyo yolu hızlıdır ancak senedin şekil şartlarını eksiksiz taşımasını gerektirir. Şekil unsurlarından birinin eksikliği senedi kambiyo vasfından çıkarır; bu durumda belge tamamen değersiz hâle gelmez, yazılı delil başlangıcı ya da adi senet olarak değerlendirilebilir. Yol seçimi, hangi delillerin gerekeceğini de baştan belirler.
Delil Sözleşmesi Yetkiyi Değil İspatı Şekillendirir
Delil sözleşmesi, tarafların belirli bir vakıanın yalnızca belirli delillerle ispatlanacağını kararlaştırmasıdır. Örneğin ödemenin ancak banka kaydıyla ispat edilebileceği kararlaştırılmışsa, tanık beyanı dosyaya girse bile bu vakıayı ispata elverişli sayılmaz. Bu kayıt, uyuşmazlığın hangi şehirde görüleceğine dair hiçbir etki doğurmaz. Yetki için ayrı, açık ve geçerlilik şartlarını taşıyan bir kaydın bulunması gerekir.
İki Kaydın Karıştırılması Neye Mal Olur?
- Yetki kaydı sanılan delil kaydına dayanılarak yetki itirazının reddedilmesi
- Ödeme savunmasının, sözleşmeyle dışlanmış bir delille yapılmaya çalışılması
- Tacir olmayan tarafla yapılan kayıtların geçerlilik sınırının gözden kaçırılması
- Senedin arkasındaki temel ilişkiye dair yazışmaların hiç saklanmamış olması
Senedin Kendisi Delil Olduğunda Eksik Kalan Halka
Kambiyo senedi soyut bir borç ikrarı taşıdığından alacaklının temel ilişkiyi ispat yükü kural olarak yoktur. Bu kolaylık, borçlu tarafta bir yanılgıya yol açar: senedin teminat amacıyla verildiği, bedelsiz kaldığı ya da tahrif edildiği yönündeki savunmalar ileri sürülür ancak bunları destekleyecek yazılı bir iz bulunmaz. Teminat senedi iddiasında, senedin verildiği asıl sözleşmede bu amacın açıkça yazılı olması belirleyici olur.
İmza İtirazı ve Bilirkişi Takvimi
- İtirazın niteliği belirlenir: imzaya mı, borca mı, yoksa yetkiye mi itiraz edilmektedir.
- İmza itirazında karşılaştırmaya esas alınacak mukayese imzalar önceden toplanır.
- Senedin aslının incelenmek üzere istenmesi talebi ilk dilekçeye yazılır.
- Tahrifat iddiası varsa, senedin fiziki incelemesine yönelik soru başlıkları hazırlanır.
Aktarılanlar genel çerçeveyi anlatmaktadır. Senedin türü, tarafların tacir sıfatı ve sözleşme metninin lafzı sonucu değiştirebileceğinden, itiraz süresi işlemeye başlamadan bir hukukçuyla dosyanın gözden geçirilmesi uygun olur.