Kambiyo senedine dayalı takipte borçlunun elindeki zaman çok kısadır ve bu süre içinde iki soruya doğru cevap verilmesi gerekir: itiraz nereye yapılacak ve neye itiraz edilecek? Yanlış merci ya da yanlış itiraz sebebi, senedin gerçekten geçersiz olduğu dosyalarda bile takibin kesinleşmesiyle sonuçlanır. TTK'nın kıymetli evrak hükümleri ile TBK'nın borç ilişkilerine dair düzenlemeleri, 6102 sayılı Kanun ekseninde bu denetimin ölçütlerini verir.
İtiraz İcra Dairesine Değil Mahkemeye Yapılır
Kambiyo senetlerine mahsus haciz yolunda borca ve imzaya itiraz, icra dairesine değil icra hukuk mahkemesine yapılır. Bu, genel haciz yolundan ayrılan en kritik noktadır. Dilekçenin icra dairesine verilmesi süreyi durdurmaz ve takip kesinleşmeye devam eder. Ayrıca itiraz kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz; ayrıca tedbir talep edilmesi gerekir.
İmzaya İtiraz ile Borca İtiraz Ayrımı
İmzaya itiraz, senetteki imzanın borçluya ait olmadığı iddiasıdır ve açıkça bu şekilde belirtilmelidir; aksi hâlde imza ikrar edilmiş sayılır. Borca itiraz ise borcun ödendiği, zamanaşımına uğradığı, senedin teminat amacıyla verildiği gibi sebeplere dayanır. Teminat senedi savunmasında yazılı bir belge gösterilemiyorsa iddia genellikle sonuç doğurmaz; bu nedenle senet verilirken düzenlenen protokolün saklanması hayati önemdedir.
Yetkili İcra Dairesi Tartışması
Alacaklı, takibi kendi bulunduğu yerde başlatmayı tercih edebilir; borçlunun buna karşı yetki itirazını süresinde ve doğru mercie yöneltmesi gerekir. Kambiyo senetlerinde ödeme yeri kaydı ve senedin düzenlendiği yer, yetki değerlendirmesinde birlikte okunur. Yetki itirazının süresinde yapılmaması hâlinde uzak bir ildeki takiple yıllarca uğraşmak kaçınılmaz hâle gelir.
Senedin Kambiyo Vasfını Yitirdiği Hâller
- Zorunlu şekil şartlarından birinin senette bulunmaması
- Bono ibaresinin veya ödeme vaadinin metinden anlaşılamaması
- Vade ve düzenleme tarihinin çelişkili yazılmış olması
- Çekte ibraz sürelerinin, düzenleme ve ödeme yerine göre değişen kuralına uyulmaması
- Yetkisiz kişi tarafından şirket adına atılan imzanın temsil belgesiyle desteklenmemesi
Ticari Davalarda Arabuluculuk Basamağı
TTK, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepli ticari davalarda arabuluculuğu dava şartı hâline getirmiştir. Bu şart icra takibi başlatmak için aranmaz; ancak menfi tespit veya itirazın iptali gibi dava yoluna geçildiğinde kapsam ayrıca değerlendirilmelidir. Yanlış varsayımla açılan dava, esas incelenmeden usulden reddedilir.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir. Senedin metni, tebliğ tarihi ve tarafların ticari sıfatı sonucu doğrudan değiştirdiğinden, ödeme emri elinize ulaştığı gün belgelerle birlikte hukuki değerlendirme alınması önerilir.