Ticari ilişkilerde sözleşmeye konulan tahkim şartı, taraflarca genellikle bütün uyuşmazlıkları kapsadığı düşüncesiyle imzalanır. Ancak ödeme aracı olarak verilen çek veya senet devreye girdiğinde tablo değişir; kambiyo senedine bağlı takip ile temel ilişkiye dayanan talep aynı hukuki güzergâhta ilerlemez.
Temel İlişki ile Senet Arasındaki Ayrım
Kambiyo senedi, düzenlendiği hukuki ilişkiden bağımsız bir talep hakkı doğurur. Bu nedenle sözleşmedeki tahkim şartı, senetten kaynaklanan takibi kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Buna karşılık taraflar arasındaki mal veya hizmet ilişkisine dayanan iddialar bakımından tahkim şartı işlerliğini korur. Uygulamada karışıklık, aynı dilekçede hem senedin geçersizliğinin hem de sözleşmenin ihlalinin ileri sürülmesinden doğar.
Senedin Şekil Şartları Neden Önce Kontrol Edilir?
TTK, kambiyo senetleri bakımından katı şekil şartları öngörür. Eksik bir unsur, senedin kambiyo vasfını kaybetmesine ve takibin dayanağının değişmesine yol açabilir. Bu nedenle savunma kurulurken sıralama şöyledir: önce senedin şekli, sonra imza ve yetki, ardından borcun kendisi. Bu sıra bozulduğunda, esasa ilişkin güçlü bir savunma usul aşamasında değerlendirilmeden kalabilir.
İtiraz ve Şikâyet Yollarının Dağılımı
- İmzaya ve borca itiraz, kambiyo takibine özgü kısa süreler içinde ileri sürülür.
- Takip usulüne ilişkin aykırılıklar şikâyet konusu yapılır.
- Ticari nitelikteki asıl uyuşmazlık, sözleşmedeki tahkim şartına göre değerlendirilir.
- Tahkim şartı ileri sürülecekse, bunun ilk savunmada usulüne uygun biçimde yapılması gerekir.
Delil Zincirinin Kurulması
Senedin hangi ilişki için verildiğini gösteren yazışmalar, teslim belgeleri, cari hesap ekstresi ve kısmi ödeme kayıtları dosyanın belkemiğini oluşturur. Teminat amaçlı verildiği iddiası, yazılı bir dayanak olmadan güçlükle sonuç doğurur. Bu nedenle senet tesliminde teslim tutanağı düzenlenmesi ve senet üzerindeki kayıtların fotoğraflanması pratik bir koruma sağlar.
Bilgilendirme
Yukarıdaki değerlendirme genel çerçeveyi aktarır. Tahkim şartının kapsamı ve senedin niteliği her sözleşmede farklı sonuç verdiğinden, savunma stratejisinin belgeler incelenerek hukukçuyla birlikte kurulması yerinde olur.