Çek veya senede dayanan alacaklarda ticari uyuşmazlık rejimi, alacaklının seçtiği yola göre farklı işler. TTK ve TBK çerçevesinde konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davalarda arabuluculuğa başvuru dava şartıdır; buna karşılık icra takibi başlatmak için böyle bir zorunluluk aranmaz. Bu ayrımın gözden kaçması, esasen sağlam bir alacağın usulden reddine yol açabilir.
Takip Yolu ile Dava Yolu Arasındaki Çizgi
Kambiyo senedine dayanan takip doğrudan başlatılabilir. Borçlu itiraz ettiğinde ise yol ikiye ayrılır: icra mahkemesinde yürüyen itirazın kaldırılması prosedürü ile genel mahkemede açılan itirazın iptali davası aynı hukuki niteliği taşımaz. Uygulamada ticari nitelikteki itirazın iptali davası bakımından arabuluculuk şartının aranması, planlamayı baştan etkileyen bir noktadır.
Kambiyo Vasfı Tartışmaya Açılırsa
Senedin kambiyo senedi sayılabilmesi için taşıması gereken unsurlardan biri eksikse, belge yalnızca adi bir yazılı delil hâline gelebilir. Bu ihtimalde alacak, temel ilişki üzerinden ispatlanmak zorunda kalır.
- Senedin düzenlenmesine sebep olan sözleşme veya sipariş yazışması.
- Mal veya hizmetin teslim edildiğini gösteren irsaliye, teslim tutanağı ve fatura.
- Cari hesap ekstresi ve mutabakat yazıları.
- Kısmi ödemeleri gösteren banka kayıtları.
Ciro Zinciri ve Yetkili Hamil Sorunu
Senedin arka yüzündeki ciro silsilesi kesintisiz olmalıdır. Zincirdeki bir boşluk, hamilin yetkisini tartışmalı hâle getirir ve karşı tarafa güçlü bir savunma imkânı verir. Çekte ise ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilip edilmediği, karşılıksız işlemi yapılıp yapılmadığı ve arkasına yazılan şerhler ayrıca incelenmelidir.
Dilekçe Öncesi Son Kontroller
- Arabuluculuk son tutanağı, şartı olan talepler için dosyaya eklendi mi?
- Senedin aslı muhafaza altında mı, fotokopiyle işlem yapılmıyor mu?
- Zamanaşımı, senedin türüne göre ayrı ayrı hesaplandı mı?
- Aval veren veya ciranta gibi diğer sorumlulara yönelik talepler kuruldu mu?
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; senedin metni, ticari defter kayıtları ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebilir. Ticari alacaklarda süreler kısa işlediğinden erken hukuki değerlendirme yararlı olur.