Ticari bir uyuşmazlıkta dava açmadan önce üç ayrı soruyu sırayla yanıtlamak gerekir: uyuşmazlık ticari dava sayılır mı, taraflar arasında geçerli bir tahkim şartı var mı ve dava hangi yer mahkemesinde açılacak? Bu üç sorunun sırası önemlidir, çünkü ikinci soruya verilecek yanıt üçüncüsünü tümüyle gereksiz kılabilir.
Ticari Dava Sayılmanın Sonuçları
TTK ve 6102 sayılı Kanun çerçevesinde mutlak ticari dava sayılan uyuşmazlıklar ile tarafların tacir olması nedeniyle ticari nitelik kazanan uyuşmazlıklar asliye ticaret mahkemesinde görülür. Bu nitelendirme yalnızca mahkemeyi değil, uygulanacak ispat ölçütlerini de etkiler: tacirler arasında basiretli davranma yükümlülüğü ve ihbar külfeti gibi kurallar devreye girer. Konusu para alacağı veya tazminat olan ticari davalarda arabuluculuk dava şartıdır; bu aşama atlanırsa dava esasa girilmeden reddedilir.
Tahkim Şartı Varsa Mahkeme Yolu Kapanır
Sözleşmede geçerli bir tahkim şartı bulunuyorsa, mahkemeye açılan dava karşı tarafın ilk itirazı üzerine reddedilir. Bu nedenle dava hazırlığında sözleşmenin uyuşmazlık çözümü maddesi satır satır okunmalıdır. Şartın kapsamı bazen yalnızca belirli konularla sınırlıdır; bazen de sözleşmenin sona ermesinden sonraki taleplere uzanır. Tahkim kurumu, hakem sayısı ve tahkim yeri belirsiz bırakılmışsa şartın işlerliği tartışılabilir. Sözleşmenin ekinde yer alan genel işlem koşullarındaki tahkim kaydının karşı tarafça bilinip bilinmediği de ayrı bir tartışma başlığıdır.
Yetki Sözleşmesinin Sınırları
Tacirler ve kamu tüzel kişileri, HMK çerçevesinde belirli bir mahkemeyi yetkili kılabilir. Ancak bu kayıt kesin yetki kuralının bulunduğu hâllerde sonuç doğurmaz ve tarafların tacir sıfatı yoksa geçerli sayılmaz. Yetki kaydının sözleşmenin hangi nüshasında yer aldığı, imzalı olup olmadığı ve sonradan yapılan ek protokollerle değiştirilip değiştirilmediği kontrol edilmelidir. Yetki kaydı bulunmuyorsa, davalının yerleşim yeri ile borcun ifa yeri mahkemeleri arasında seçim yapılabilir.
Ticari Dosyalarda Belge Düzeni
- Sipariş, teyit ve irsaliye zincirinin tarih sırasıyla eşleştirilmesi
- Cari hesap ekstresinin ve mutabakat yazışmalarının dosyaya konulması
- Ayıp veya gecikme ihbarının süresinde yapıldığını gösteren kaydın sunulması
- Yetkili temsilcinin imza sirkülerine göre işlem yapıp yapmadığının denetlenmesi
- Elektronik yazışmaların bütünlüğünü koruyacak biçimde çıkarılması
Bu belgelerin eksikliği, tacirler arasında beklenen özen ölçütü nedeniyle sıradan bir boşluktan daha ağır sonuç doğurabilir.
Kısa Değerlendirme
Yukarıdaki bilgiler yol gösterici olup sözleşmenizin metnine göre farklı sonuçlar doğabilir. Dava hazırlığına başlamadan önce uyuşmazlık çözümü maddesini bir hukukçuyla birlikte değerlendirmeniz, yanlış mercide harcanan süreyi önler.