Ticari ilişkilerde uyuşmazlık ortaya çıktığında dava sonucunu beklemek çoğu zaman anlamsızdır; mal, alacak ya da ticari itibar bu süre içinde zarar görür. İhtiyati tedbir bu boşluğu kapatır. Ancak tedbir talebinin kabulü, hem doğru mahkemeye başvurulmasına hem de talebin yaklaşık ispat ölçüsünü karşılamasına bağlıdır.
Görev: ticari dava olup olmadığını belirlemek
TTK, hangi uyuşmazlıkların mutlak ticari dava sayılacağını düzenler; bunun dışında tarafların tacir olması ve uyuşmazlığın ticari işletmelerini ilgilendirmesi hâlinde de dava ticari nitelik kazanır. Ticari davalar asliye ticaret mahkemesinde görülür ve belirli işler heyet hâlinde incelenir. 6102 kapsamındaki şirketler hukuku uyuşmazlıkları ile TBK kapsamındaki genel sözleşme ilişkisi arasındaki sınır, görev itirazlarının en sık kaynağıdır. Ticari nitelikteki alacak davalarında dava öncesi arabuluculuk şartının bulunup bulunmadığı da ayrıca kontrol edilmelidir.
Tedbir talebi nereye yapılır?
İhtiyati tedbir, dava açılmadan önce esas hakkında görevli ve yetkili mahkemeden, dava açıldıktan sonra ise davanın görüldüğü mahkemeden istenir. Dava açılmadan alınan tedbirde, belirlenen süre içinde esas davanın açılmaması tedbirin kendiliğinden kalkması sonucunu doğurur. Bu süre uygulamada en çok gözden kaçan noktadır; kararın tebliği ile birlikte takvime işlenmelidir.
Yaklaşık ispat ne demek?
Tedbir aşamasında tam ispat aranmaz; hakkın varlığının ve gecikmesinde sakınca bulunduğunun kuvvetle muhtemel görülmesi beklenir. Yine de talep, somut belgeye dayanmadığında reddedilir. Dosyaya konulması gerekenler tipik olarak şunlardır:
- Sözleşmenin imzalı nüshası ve varsa ek protokoller
- İfa edilmediği iddia edilen edimin muaccel olduğunu gösteren belgeler
- İhtarname ve tebliğ şerhi
- Karşı tarafın mali durumundaki bozulmaya ilişkin somut veriler
- Tedbir konulması istenen malvarlığının kimliğine ilişkin kayıtlar
Teminat ve karşı taraf riski
Tedbir kararı çoğunlukla teminat karşılığında verilir. Teminatın türü ve miktarı, talebin kapsamına göre belirlenir. Burada gözden kaçan risk şudur: haksız çıkan tedbir nedeniyle karşı tarafın uğradığı zarardan sorumluluk doğar. Bu nedenle tedbirin kapsamı, korunmak istenen menfaatle orantılı biçimde daraltılmalıdır. Bütün ticari faaliyeti durduran geniş bir tedbir talebi, hem reddedilme hem de sonradan tazminat riski taşır.
Yetki kaydı ve tahkim şartını atlamamak
- Sözleşmedeki yetki kaydının tacirler arasında geçerli olup olmadığı incelenir.
- Tahkim şartı varsa, tedbir talebinin hangi mercie yöneltileceği belirlenir.
- Yabancılık unsuru bulunan sözleşmelerde uygulanacak hukuk ayrıca değerlendirilir.
- Grup şirketleri arasındaki ilişkilerde davalı sıfatı netleştirilir.
- Tedbir sonrası esas davanın açılma süresi takvime yazılır.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Sözleşmenizin metni ve ticari ilişkinin yapısı sonucu değiştirebileceğinden, tedbir talebinden önce hukuki değerlendirme yaptırmanız önerilir.