Kambiyo senetleri, hızlı tahsil imkânı sağladığı ölçüde borçlu tarafına da dar bir savunma penceresi bırakır. Bu pencerede yapılan en pahalı hata, itirazın yanlış mercie yöneltilmesidir: kambiyo takibinde itiraz icra dairesine değil, kural olarak icra mahkemesine yapılır ve süre çok kısadır.
Senedin Niteliği Yolu Belirler
Türk Ticaret Kanunu, çek, bono ve poliçeyi şekil şartlarına bağlar. Zorunlu unsurlardan biri eksikse belge kambiyo senedi vasfını yitirir; bu durumda kambiyo senetlerine özgü haciz yolu kapanır ve alacak adi bir belgeye dayanan takip veya dava konusu olur. Bu nedenle takip açmadan önce senedin unsurlarının, çekte ise ödeme yerine göre değişen ibraz sürelerinin denetlenmesi ilk adımdır.
Delil Sözleşmesinin Rolü
Hukuk Muhakemeleri Kanunu, tarafların belirli vakıaların ispatını belirli delillere hasretmesine imkân tanır. Ticari ilişkilerde cari hesap ekstresi veya elektronik kayıtların münhasır delil sayılacağına ilişkin kayıtlar sıkça kullanılır. Ancak bu tür kayıtlar sınırsız değildir: tarafın tümüyle delilden yoksun bırakılması sonucunu doğuran düzenlemeler geçersiz sayılabilir. Sözleşmeye böyle bir hüküm konulacaksa kapsamının dar ve belirli tutulması gerekir.
Borçlu Tarafında Kontrol Listesi
- Ödeme emrinin tebliğ tarihi ve tebligatın usulüne uygunluğu.
- İmza itirazı mı, borca itiraz mı? İkisinin usulü ve sonucu farklıdır.
- Takibin durdurulması için ayrıca talep edilmesi gereken tedbirler.
- Bedelsizlik veya teminat senedi iddiasını destekleyen yazılı belge.
- Senedin tanzim tarihinden sonraki kısmi ödemelerin makbuzları.
Alacaklı Tarafında Kontrol Listesi
- Ciro zinciri kesintisiz mi, ciranta sıfatı belgelerle izlenebiliyor mu?
- Protesto veya ibraz şerhi gibi başvuru hakkını koruyan işlemler zamanında yapıldı mı?
- Zamanaşımı süresi senet türüne göre ayrı ayrı hesaplandı mı?
- Menfi tespit davası açılması ihtimaline karşı teminat ve ihtiyati haciz planı hazır mı?
Merci Seçiminde Sık Görülen Karışıklık
Menfi tespit ve istirdat davaları ile takibin iptali talepleri farklı mercilere aittir; taraflar tacir ise ticari dava niteliği ayrıca değerlendirilir. Aynı dosyada hem icra mahkemesine hem genel mahkemeye başvurulması gereken hâller bulunduğundan, dilekçelerin birbirini tekrar etmeyecek biçimde ayrıştırılması gerekir.
Uyarı
Kambiyo dosyalarında süreler gün üzerinden işler ve telafisi çoğu zaman mümkün olmaz. Yukarıdaki başlıklar genel çerçeve sunar; senedinizin metni ve takibin türü uygulamayı değiştirebileceğinden, itiraz süresi içinde hukuki destek alınması önemlidir.