Karşılıksız çıkan bir çek ya da vadesinde ödenmeyen bir bono söz konusu olduğunda alacaklının verdiği ilk karar, çoğu zaman dosyanın tüm seyrini belirler: takip mi açılacak, dava mı; hangi icra dairesi, hangi mahkeme? 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve TBK ekseninde kambiyo senedinden doğan ihtilaflarda yetki, esasa girilmeden dosyayı kaybettirebilen bir konudur. Aşağıdaki kontrol listesi, başvurunun yanlış mercie yapılması riskini azaltmak üzere kurgulanmıştır.
Dilekçeyi Yazmadan Önce Cevaplanması Gereken Üç Soru
- Elimdeki belge kambiyo senedi vasfını taşıyor mu, yoksa adi yazılı delil niteliğinde bir borç ikrarı mı?
- Talebim tahsil mi, senedin iptali veya istirdadı mı, yoksa borçlu olmadığımın tespiti mi?
- Taraflar tacir mi, uyuşmazlık ticari iş sayılıyor mu?
Bu üç sorunun cevabı değiştikçe hem görevli mahkeme hem izlenecek usul değişir. Aynı senede dayanan iki farklı talep, iki farklı mercie gitmeyi gerektirebilir.
Yetki Kontrol Listesi
- Senet metninde bir ödeme yeri gösterilmiş mi, gösterilmemişse kanunun öngördüğü tamamlayıcı kural ne?
- Borçlunun yerleşim yeri veya şirket merkezi ticaret sicilinden güncel olarak teyit edildi mi?
- Sözleşmede yetki kaydı varsa, taraflar bu kaydı geçerli biçimde kurabilecek sıfata sahip mi?
- Uyuşmazlık ticari dava niteliğindeyse asliye ticaret, değilse asliye hukuk ayrımı yapıldı mı?
- Takibe itiraz imzaya mı yoksa borca mı yönelik; şikâyet mi itiraz mı söz konusu?
- Konusu para alacağı olan ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuğun dava şartı olduğu gözetildi mi?
Kambiyo Vasfını Yitiren Senet Riski
Bono ve poliçede zorunlu şekil unsurlarından birinin eksikliği, belgenin kambiyo senedi olmaktan çıkmasına yol açabilir. Bu durumda kambiyo senetlerine özgü takip yolu kapanır; alacaklının genel haciz yoluna veya alacak davasına yönelmesi gerekir. Senedi taramadan takip talebi hazırlamak, sonradan iptal edilen bir takip ve boşa geçmiş bir süre anlamına gelir. Vade, keşide tarihi, imza ve senet metnindeki ibare mutlaka fiziki asıl üzerinden kontrol edilmelidir.
Yanlış Merci Kararının Pratik Bedeli
Görevsizlik veya yetkisizlik kararı verildiğinde dosya kendiliğinden doğru mercie gitmez; kanunun aradığı süre içinde talepte bulunulması gerekir. Kambiyo uyuşmazlıklarına özgü itiraz ve şikâyet süreleri kısa olduğundan, yanlış mercide geçen haftalar çoğu zaman telafi edilemez. Ayrıca yanlış mercie yapılan başvuru, karşı yan lehine vekâlet ücreti ve yargılama gideri doğurur.
Takip Açılmadan Önce Son Bakış
- Senet aslı ve arka yüzündeki ciro zinciri fotoğraflandı mı?
- Muhatap bankanın kaydı, ihtar ve tebligat evrakı aynı klasörde mi?
- Zamanaşımı hesabı, senedin türüne göre ayrı ayrı yapıldı mı?
- Karşı tarafın itiraz ihtimaline karşı ikinci aşama planı hazır mı?
Burada yer alan açıklamalar genel nitelikte olup somut senedin metni, tarafların sıfatı ve takip geçmişi sonucu değiştirebilir. Dosyanızın kendi koşulları için bir avukatla değerlendirme yapmanız yerinde olur.