Ortaklar arasındaki uyuşmazlıklarda ilk soru çoğu zaman kimin haklı olduğu değil, uyuşmazlığın nerede görüleceğidir. TTK ve 6102 sayılı Kanun çerçevesinde kurulan şirket yapılarında esas sözleşmeye veya pay sahipleri sözleşmesine konulan tahkim kaydı, TBK'nın genel hükümleriyle birlikte değerlendirildiğinde uyuşmazlığın yolunu baştan belirler. Bu kaydın varlığını fark etmeden açılan dava, esasa girilmeden sonuçlanabilir.
Tahkim Kaydının Kapsamını Okuyun
Bir tahkim şartının varlığı tek başına yeterli değildir; kapsamı da belirleyicidir. Kayıt yalnızca sözleşmeden doğan uyuşmazlıkları mı kapsıyor, yoksa ortaklık ilişkisinden doğan tüm ihtilafları mı? Kanun gereği mahkemede görülmesi gereken bazı işler tahkime elverişli olmayabilir. Ayrıca esas sözleşmedeki bir kayıt ile pay sahipleri arasındaki ayrı bir sözleşmedeki kaydın bağlayıcılık çevresi aynı olmayabilir; bu iki belge çeliştiğinde hangisinin uygulanacağı ayrıca değerlendirilmelidir.
Uyuşmazlığı Sınıflandırma Adımları
- Talebin kaynağı belirlenir: ortaklık sıfatından mı, yönetim ilişkisinden mi, yoksa ayrı bir ticari sözleşmeden mi doğuyor?
- Talebin niteliği ayrıştırılır: bilgi alma, karar iptali, sorumluluk, pay devri veya fesih taleplerinin usulleri aynı değildir.
- Tahkime elverişlilik ve tahkim kaydının kişi bakımından kapsamı kontrol edilir.
- Acil koruma ihtiyacı olup olmadığı değerlendirilir; tedbir talebi ile esas uyuşmazlık ayrı ele alınır.
- Şirket defter ve kayıtlarına erişim imkânı ile bunların ispat değeri not edilir.
Süreye Bağlı Talepleri Ayrı Tutmak
Şirketler hukukunda bazı talepler belirli sürelere bağlıdır ve bu süreler tahkim yolunun tercih edilmiş olmasından etkilenmez. Yanlış mercide başlatılan bir süreç, esasa hiç girilmeden reddedildiğinde bu süreler çoktan tükenmiş olabilir. Bu nedenle genel kurul veya yönetim organı kararlarına yönelik itirazlarda, kararın alındığı ve öğrenildiği tarihler en baştan belgelenmelidir. Toplantı tutanağı, hazır bulunanlar listesi ve muhalefet şerhi bu bakımdan sonradan üretilemeyecek belgelerdir.
Muhalefet Şerhi ve Kayıt Disiplini
Ortaklık uyuşmazlıklarında en güçlü belgeler genellikle uyuşmazlık çıkmadan önce üretilenlerdir. Toplantılarda muhalefetin tutanağa geçirilmesi, bilgi taleplerinin yazılı yapılması ve şirket kayıtlarına erişim taleplerinin tarihli biçimde iletilmesi, sonraki aşamada iddiaların dayanağını oluşturur. Sözlü olarak dile getirilen itirazların sonradan ispatı çoğu kez mümkün olmaz.
Tahkim Sürecinin Kendi Riskleri
Tahkim yolu tercih edildiğinde hakem sayısı, seçim usulü ve masraf paylaşımı gibi başlıklar uyuşmazlığın maliyetini doğrudan etkiler. Ayrıca hakem kararının icra edilebilmesi için izlenmesi gereken ayrı bir usul vardır. Bu aşama planlanmadığında, lehe alınmış bir karar pratikte uygulanamaz hâle gelebilir.
Bu metin şirketler hukukundaki genel işleyişi özetler; şirketinizin sözleşme metinleri ve uyuşmazlığın niteliği izlenecek yolu değiştirir. Dava veya tahkim yoluna gitmeden önce belgelerinizi bir hukukçuyla birlikte incelemeniz yerinde olacaktır.