Ticari sözleşmelerden doğan alacaklar çoğu zaman esasa ilişkin bir tartışma yüzünden değil, davanın kapısındaki usul basamağı atlandığı için kaybedilir. Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari alacak ve tazminat taleplerinde arabuluculuğa başvurulmuş olması, Türk Ticaret Kanunu'na eklenen düzenlemeyle dava şartı hâline gelmiştir. Bu rehber, sözleşmesel ticari ihtilaflarda bu şartın nasıl kurulacağını ve usule aykırı bir işlemin dosyayı nasıl esasa girilmeden bitirdiğini anlatır.
Önce Talebin Niteliğini Doğru Kurun
Dava şartının aranıp aranmayacağı, talebin parasal olup olmamasına göre değişir. Sözleşmenin feshinin tespiti, ticari defterlerin incelenmesi ya da bir hakkın varlığının tespiti gibi talepler ile ödenmemiş fatura bedeli talebi aynı kategoriye girmez. Uygulamada en sık görülen hata, tespit ve eda taleplerinin tek dilekçede birleştirilip arabuluculuk sürecinin yalnızca bir kısım için işletilmesidir. Bu durumda mahkeme, arabuluculuk şartı bulunmayan kalem yönünden davayı usulden reddedebilir.
Son Tutanak ile Dilekçe Arasındaki Uyum
Arabuluculuk son tutanağında yer alan taraflar, talep konusu ve uyuşmazlık tanımı, dava dilekçesindeki taraf ve talep tablosuyla örtüşmelidir. Tutanakta yalnızca şirket tüzel kişiliği yer alırken dilekçede müteselsil sorumluluğu iddia edilen ortak veya kefile de yönelinmesi, o kişi bakımından şartın yerine getirilmediği sonucunu doğurur. Aynı şekilde arabuluculukta konuşulmayan yeni bir alacak kaleminin dava aşamasında ilk kez ileri sürülmesi tartışmalıdır.
Sözleşme Metninden Doğan Usul Tuzakları
- Tahkim şartı: Sözleşmede geçerli bir tahkim kaydı varsa mahkeme yolu kapalıdır; bu itiraz süresinde ileri sürülmezse hak kaybı doğabilir.
- Yetki ve münhasırlık: Yetki kaydının tacirler arasında münhasır kurulup kurulmadığı, dilekçenin hangi mahkemeye verileceğini belirler.
- İhtar ve temerrüt: Sözleşmede öngörülen ihbar usulüne uyulmaması, faiz başlangıcını ve talep edilebilirliği etkiler.
- Delil sözleşmesi: Tarafların belirli delillerle bağlı kalmayı kararlaştırması, sonradan tanık dinletme imkânını sınırlayabilir.
Belge Düzeni ve İspat Sırası
Ticari uyuşmazlıkta ispat yükü çoğunlukla belge üzerinden ilerler. Sipariş formu, teyit yazışması, irsaliye, fatura, cari hesap ekstresi ve ödeme dekontu aynı tarih ekseninde dizilmelidir. Tacirler arası ihtarların kanunda öngörülen şekil şartlarına uygun gönderilip gönderilmediği ayrıca kontrol edilmelidir; şekle aykırı bir ihtar, esasında haklı olan tarafın temerrüt iddiasını zayıflatır.
Usulden Ret Kararı Sonrası Yol Haritası
- Ret gerekçesinin eksik dava şartına mı yoksa esasa mı dayandığı ayrıştırılır.
- Eksiklik giderilebilir nitelikteyse süreç yeniden işletilip yeni tutanakla dava tazelenir.
- Zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin bu süreçte nasıl etkilendiği hesaplanır.
- Karara karşı kanun yolu ile yeniden dava açma seçenekleri maliyet ve süre yönünden karşılaştırılır.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte bilgilendirmedir; sözleşme metninin kendine özgü kayıtları sonucu değiştirebileceğinden, dosyanızın ayrıntılarını bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz yerinde olur.