Ticari ilişkilerde sözleşme metnine eklenen tek bir tahkim cümlesi, uyuşmazlık çıktığında tüm yargı yolunu değiştirir. TTK ve 6102 sayılı Kanun kapsamındaki ticari ilişkilerde tarafların iradesi öne çıkarken, TBK sözleşmenin kuruluşu ve yorumu bakımından çerçeveyi belirler. Bu rehberde odak, tahkim şartının bağlayıcı olup olmadığının önceden nasıl denetleneceğidir.
Tahkim Şartı Ne Zaman Bağlar?
Bir tahkim şartının işlerlik kazanması için uyuşmazlığın tahkime elverişli olması, tarafların iradesinin açık biçimde ortaya konması ve şartın yazılı olması beklenir. Kamu düzenine ilişkin ya da tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konular tahkim dışındadır. Ayrıca kurumsal tahkim mi yoksa ad hoc tahkim mi kararlaştırıldığı, hakem sayısı ve tahkim yeri belirlenmemişse süreç başlamadan tıkanabilir.
Şartı Zayıflatan Yazım Hataları
- Hem yetkili mahkeme hem tahkim öngören çelişkili hükümler
- Tahkim kurumunun adının hatalı veya belirsiz yazılması
- Uygulanacak hukukun ve tahkim dilinin boş bırakılması
- Çerçeve sözleşmeye atıf yapan siparişlerde şartın devredilip devredilmediğinin belirsizliği
Yanlış Mercie Gitmenin Bedeli
Geçerli bir tahkim şartına rağmen mahkemede dava açıldığında, karşı taraf ilk itiraz olarak tahkim itirazında bulunursa dava usulden reddedilir. Bu ret, esas hakkında hiçbir sonuç doğurmaz; taraf hem yargılama giderine katlanır hem de aylarca zaman kaybeder. Tersi durumda, tahkime elverişli olmayan bir uyuşmazlığın hakem önüne taşınması da kararın iptaline zemin hazırlar.
Hakem Kararı Sonrası Yol Haritası
İç tahkimde hakem kararına karşı başvurulabilecek yol, sınırlı sebeplere dayanan iptal davasıdır ve bu dava bölge adliye mahkemesinde görülür. İptal davası bir temyiz incelemesi değildir; hakemlerin maddi vakıa değerlendirmesi kural olarak yeniden ele alınmaz. Bu nedenle itirazlar tahkim yargılaması sırasında usulüne uygun biçimde tutanağa geçirilmelidir.
Uyuşmazlık Doğmadan Yapılacak Kontrol
- Sözleşmedeki uyuşmazlık çözümü maddesi tek başına okunur ve çelişki taranır.
- Tahkim yeri, hakem sayısı, dil ve uygulanacak hukuk yazılı hâle getirilir.
- Tahkim masraflarının olası tutarı, uyuşmazlığın değeriyle karşılaştırılır.
- Delil sunma takvimi ve tanık usulü baştan planlanır.
- İhtiyati tedbir ihtiyacında hangi mercie gidileceği önceden belirlenir.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir; her sözleşmenin metni ve tarafların ticari ilişkisi farklıdır. Tahkim şartı içeren bir uyuşmazlıkta adım atmadan önce metnin bir hukukçu tarafından incelenmesi gereklidir.