Ticari ilişkilerde uyuşmazlık çıktığında tarafların elindeki asıl soru şudur: bu vakıa hangi delille ispatlanacak? Delil sözleşmesi, bu sorunun cevabını uyuşmazlık doğmadan önce belirleyen bir araçtır. Doğru kurulduğunda yargılamayı kısaltır; eksik kurulduğunda ise tarafı kendi delilinden mahrum bırakabilir. Bu rehber, delil sözleşmesi hükümlerinin uygulamada nasıl yazıldığına ve hangi usul hatalarının hükmü işlevsiz kıldığına odaklanır.
Delil Sözleşmesi Ne Yapar, Ne Yapamaz
Hukuk Muhakemeleri Kanunu, tarafların belirli bir vakıanın ispatını belirli delillerle sınırlandırmasına imkân tanır. Buradaki sınırlama iki yönlüdür: taraflar hem hangi delilin kullanılacağını hem de hangi delilin dışlandığını kararlaştırır. Ancak bu serbestlik sınırsız değildir; tarafın kendisini ispat imkânından tümüyle yoksun bırakan, dengesiz biçimde kurulmuş kayıtlar tartışmaya açıktır. Hükmün, ilişkinin niteliği ve tarafların pazarlık gücü gözetilerek yazılması gerekir.
Sözleşmeye Yazılırken Gözden Kaçan Noktalar
- Yalnızca defter ve kayıtların esas alınacağının yazılıp, hangi kayıt sisteminin kastedildiğinin belirtilmemesi
- Elektronik yazışmaların delil sayılacağının kabul edilip, hangi adreslerin yetkili iletişim kanalı olduğunun tanımlanmaması
- Teslim, ayıp ihbarı ve mutabakat gibi farklı vakıaların tek cümlede toplanması
- Delil hükmünün, sözleşmenin sona ermesinden sonraki dönem için de geçerli olup olmadığının belirsiz kalması
- Yabancı unsurlu ilişkilerde delil kaydı ile uyuşmazlık çözüm kaydının birbiriyle çelişmesi
Kayıt Düzeni Olmadan Hüküm Çalışmaz
Delil sözleşmesinin işlevi, arkasındaki kayıt düzeniyle doğru orantılıdır. Ticari defterlerin usulüne uygun tutulması, elektronik yazışmaların kurumsal sunucuda saklanması, teslim ve kabul tutanaklarının imza yetkilisi tarafından imzalanması bu düzenin parçalarıdır. Sözleşmede kararlaştırılan delil elde mevcut değilse, hüküm tarafın aleyhine sonuç doğurur; çünkü diğer delillere başvurma imkânı daraltılmıştır. Bu nedenle imza aşamasında, kararlaştırılan delilin fiilen üretilip üretilmediği kontrol edilmelidir.
Uyuşmazlık Çıktığında İzlenecek Sıra
- Sözleşmedeki delil kaydını, uyuşmazlık konusu vakıa ile eşleştirin; kaydın o vakıayı kapsayıp kapsamadığını netleştirin.
- Kararlaştırılan delilin elinizde bulunup bulunmadığını, tarih ve kaynak bilgisiyle listeleyin.
- Kayıt bir vakıayı kapsamıyorsa, o vakıa için genel ispat kurallarının geçerli olduğunu ayrıca gerekçelendirin.
- Karşı tarafın delil kaydına dayanma ihtimaline karşı, kaydın geçerliliğine ilişkin itirazlarınızı baştan hazırlayın.
- Bilirkişi incelemesi gerekecek kalemleri, delil kaydının izin verdiği çerçevede önceden ayırın.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel niteliktedir; sözleşme metninin bütünü ve tarafların ticari geçmişi sonucu etkileyebilir. Delil kaydının geçerliliği tartışmalı görünen dosyalarda, dava açılmadan önce metnin hukuken gözden geçirilmesi önerilir.