Kambiyo senedine dayalı alacaklarda hangi hukuki yolun seçildiği, dava şartı olarak arabuluculuğun aranıp aranmayacağını doğrudan belirler. Çek ve senet dosyalarında TTK ve TBK hükümleri ile 6102 sayılı Kanunun ticari dava tanımı bir araya geldiğinde, aynı alacak için birbirinden çok farklı usuller ortaya çıkar. Yanlış hattın seçilmesi, usule aykırı işlem nedeniyle davanın esasa girilmeden reddine yol açabilir.
Üç Ayrı Hat, Üç Ayrı Usul
- Kambiyo senetlerine mahsus takip: İcra dairesinde başlatılır; bir dava olmadığı için arabuluculuk şartı aranmaz.
- İtirazın kaldırılması: İcra mahkemesinde görülen ve takip hukukuna özgü bu talep de dava şartı kapsamında değildir.
- İtirazın iptali veya alacak davası: Ticari nitelikte bir para alacağı söz konusuysa, dava açmadan önce arabulucuya başvurulması gerekir.
Senedin Kambiyo Vasfını Kaybettiği Anlar
Bir belgenin çek veya bono sayılabilmesi kanunda sayılan zorunlu unsurların tamamını taşımasına bağlıdır. Keşide yeri, düzenleme tarihi, bedel ve imza gibi unsurlardan birinin eksikliği, belgeyi adi bir yazılı delile dönüştürür. Bu dönüşüm sadece takip yolunu değil, seçilecek dava türünü ve dolayısıyla arabuluculuk şartını da değiştirir. Bu nedenle dosyanın ilk incelemesinde senedin ön ve arka yüzü, cirolar ve varsa tahrifat izleri ayrı ayrı fotoğraflanmalıdır.
Arabuluculuk Sürecini Boşa Harcamamak
- Başvuru dilekçesinde alacağın dayanağı, tutarı ve faiz başlangıcı açıkça gösterilmelidir.
- Karşı tarafın ticaret sicilindeki güncel adresi ve tebligata elverişli iletişim bilgileri önceden doğrulanmalıdır.
- Görüşmeye, hesaplama tablosu ve senet suretleriyle gidilmeli; anlaşma ihtimali varsa ödeme takvimi taslağı hazır olmalıdır.
- Anlaşma sağlanamazsa son tutanak dava dilekçesine eklenmelidir; bu belge olmadan açılan dava usulden reddedilir.
Zamanaşımı ve Müracaat Haklarının Korunması
Kambiyo senetlerinde zamanaşımı süreleri, genel alacaklara göre çok daha kısadır ve senet türüne, borçlunun sıfatına göre farklılaşır. Cirantalara başvurabilmek için gerekli protesto ve ibraz işlemlerinin zamanında yapılmaması, asıl borçlu ödemeden kaçındığında elde başvurulacak kimse bırakmaz. Bu nedenle ibraz tarihleri, karşılıksız işlemi ve protesto evrakı, arabuluculuk süreci yürürken de takip edilmelidir.
Ticari Defterlerin Rolü
Ticari uyuşmazlıklarda karşı tarafın defterleri, hem aleyhe hem lehe delil olabilir. Cari hesap ilişkisi iddia ediliyorsa, senedin hangi faturaya karşılık verildiği defter kayıtlarıyla eşleştirilmelidir. Bu eşleştirme yapılmadan ileri sürülen ödeme savunmaları çoğu zaman ispatsız kalır.
Yukarıdaki açıklamalar genel çerçeveyi gösterir; senedin türü, tarafların tacir sıfatı ve takibin bulunduğu aşama sonucu değiştirebilir. Elinizdeki senet için işlem yapmadan önce hukuki değerlendirme alınması tavsiye edilir.