Ticari sözleşmelerin sonuna eklenen tek cümlelik yetki hükmü, uyuşmazlık çıktığında dosyanın hangi şehirde ve hangi mahkemede görüleceğini belirler. Bu hükmün geçerli olup olmadığı ve davada nasıl ileri sürüleceği, çoğu zaman esasa ilişkin tartışmadan önce sonuç doğurur. Aşağıda TTK, TBK ve 6102 sayılı Kanun çerçevesinde yetki şartının kurulması ve kullanılması ele alınmaktadır.
Yetki Sözleşmesini Kimler Yapabilir
Yetki sözleşmesi herkes arasında serbestçe kurulabilen bir düzenleme değildir. Tacirler ve kamu tüzel kişileri arasında yapılabilir; bu sıfatı taşımayan taraflarla kurulan yetki şartı geçersiz sayılabilir. Ayrıca kanunun kesin yetki öngördüğü uyuşmazlıklarda taraflar sözleşmeyle başka bir yer belirleyemez. Sözleşme hazırlanırken karşı tarafın gerçekten tacir sıfatını taşıyıp taşımadığı ve uyuşmazlığın kesin yetki alanına girip girmediği önceden kontrol edilmelidir.
Hüküm Nasıl Yazılırsa Uygulanabilir
Yetkili mahkemenin belirli ya da belirlenebilir olması gerekir. Sadece bir şehir adı yazmak çoğu zaman yeterli olsa da, mahkeme türünün de belirtilmesi tereddüdü ortadan kaldırır. Yetki şartının münhasır olup olmadığı ayrıca yazılmalıdır; aksi hâlde bu hükmün kanuni yetkili mahkemeleri dışlayıp dışlamadığı tartışmaya açılır. Sözleşmenin genel işlem koşulu niteliğindeki eklerine gizlenmiş yetki hükümleri ise ayrı bir denetime tabi olabilir.
Yetki İtirazı İlk Aşamada Yapılmazsa Kaybedilir
Yetki itirazı, kesin yetki hâlleri dışında bir ilk itirazdır ve cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir. Süresinde ileri sürülmeyen itiraz sonradan dinlenmez ve dava, davacının seçtiği yerde görülmeye devam eder. İtiraz ileri sürülürken hangi mahkemenin yetkili olduğunun da gösterilmesi gerekir; yetkisizlik iddiasının soyut biçimde dile getirilmesi yeterli olmayabilir. Bu nedenle cevap dilekçesi hazırlanırken ilk kontrol edilecek başlıklardan biri yetkidir.
Görev, Yetki ve Arabuluculuk Kontrol Listesi
- Uyuşmazlık ticari dava niteliğinde mi, asliye ticaret mahkemesi görevli mi?
- Konusu para alacağı ise dava şartı arabuluculuk kapsamında mı?
- Arabuluculuk başvurusu doğru adliyeye yapıldı mı?
- Sözleşmede tahkim şartı varsa yetki hükmüyle çelişiyor mu?
- Yabancılık unsuru varsa uygulanacak hukuk ayrıca kararlaştırılmış mı?
Tahkim ve Yetki Şartının Bir Arada Bulunması
Sözleşmede hem tahkim hem yetkili mahkeme hükmü yer aldığında, hangi iradenin üstün tutulacağı sorun olur. Bu tür çelişkiler dava açıldıktan sonra ciddi zaman kaybına yol açtığından, sözleşme kurulurken iki hükümden birinin tercih edilmesi ya da tahkimin kapsamının açıkça sınırlandırılması gerekir. Uyuşmazlık doğduktan sonra ise sözleşmenin bütünü, tarafların davranışları ve önceki uygulamalarla birlikte yorumlanır.
Ticari dosyalarda yetki tartışması, esasa girilmeden aylar kaybettirebilir. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; sözleşme metni ve tarafların sıfatı sonucu doğrudan etkileyeceğinden, dava veya cevap hazırlığında hukuki destek alınması önerilir.