Ticari ilişkilerde uyuşmazlık çıktığında zaman, çoğu zaman haklılıktan daha belirleyicidir. TTK, TBK ve şirketler hukuku bakımından 6102 sayılı Kanun çerçevesinde yürüyen bir sözleşme ihtilafında ihtiyati tedbir, esas hakkındaki kararı beklerken mevcut durumun korunmasını sağlar. Ancak yanlış kurulmuş bir tedbir talebi, hem reddedilir hem de karşı tarafa savunma malzemesi verir.
Önce Doğru Aracı Seçin
Uygulamada en sık karşılaşılan karışıklık, para alacağı ile diğer talepler için aynı yolu denemektir. Para alacaklarının güvence altına alınmasında İİK kapsamındaki ihtiyati haciz; bir şeyin yapılması, yapılmaması, devrinin önlenmesi veya mevcut durumun korunmasında ise HMK kapsamındaki ihtiyati tedbir gündeme gelir. Talebin adı yanlış konulduğunda mahkeme nitelendirme yapabilse de, dayanak ve teminat rejimi farklı olduğu için gecikme kaçınılmaz olur.
Talebi Güçlendiren Üç Unsur
- Yaklaşık ispat: Tam ispat aranmaz; ancak sözleşme, teslim belgeleri ve yazışmalarla hakkın varlığı inandırıcı biçimde ortaya konmalıdır.
- Gecikmeden doğacak sakınca: Malın devredilmek üzere olduğu, teminatın çözülmek istendiği veya markanın kullanımının sürdüğü somut olarak gösterilmelidir.
- Ölçülülük: Talep, korunmak istenen menfaatle orantılı ve infaz edilebilir biçimde yazılmalıdır.
Usule Aykırı İşlem: Kararı Alıp Uygulamamak
Tedbir kararı almak sürecin yarısıdır. Kanun, kararın belirli bir süre içinde uygulanmasının talep edilmesini arar; bu talep yapılmazsa tedbir kendiliğinden ortadan kalkar. Aynı şekilde, dava açılmadan önce alınan tedbirlerde esas hakkındaki davanın süresinde açılması gerekir. Bu iki kontrol noktasının takvime işlenmemesi, elde edilmiş bir korumanın sessizce kaybedilmesine yol açar.
Teminat ve Karşı Taraf Riski
- Teminatın türünü (nakit, banka teminat mektubu) ve tutarını baştan planlayın.
- Haksız çıkma ihtimalinde doğabilecek tazminat sorumluluğunu müvekkile yazılı olarak aktarın.
- Karşı tarafın teminat karşılığı tedbirin kaldırılmasını isteyebileceğini öngörerek argüman hazırlayın.
- Tedbire itiraz süresini ve itirazı inceleyecek mercii kararla birlikte not edin.
Delil Tespitiyle Birlikte Düşünmek
Sözleşmeye aykırılığın ispatı zamanla zorlaşan dosyalarda (ayıplı imalat, ifa durumu, stok mevcudu) tedbir talebiyle eş zamanlı delil tespiti istenmesi, sonraki bilirkişi incelemesinin dayanağını korur. Tespit dosyasının esas davada kullanılabilmesi için taraf teşkilinin usulüne uygun sağlanmış olması gerekir.
Buradaki açıklamalar genel çerçeve sunar; sözleşmenin türü, tahkim şartının varlığı ve tarafların ticari sıfatı yolu tümüyle değiştirebilir. Tedbir talebini sunmadan önce sözleşme metnini ve yazışma zincirini bir hukukçuyla birlikte incelemeniz yerinde olacaktır.