Ortaklar arasındaki anlaşmazlıklar çoğu zaman aylar önce imzalanmış bir metinden doğar: ana sözleşmeye konulan bir kayıt, pay devri protokolü ya da yöneticilerle yapılan çerçeve anlaşma. Şirket içi uyuşmazlıklarda tarafların hangi vakıayı hangi belgeyle ispat edeceğini önceden belirleyen delil sözleşmesi, TTK ile HMK hükümlerinin birlikte okunmasını gerektirir. Bu rehber, böyle bir kaydın bulunduğu dosyada zaman ve usul planının nasıl kurulacağına odaklanır.
Delil Sözleşmesi Uyuşmazlığın Şeklini Nasıl Değiştirir?
HMK, tarafların belirli bir vakıanın yalnızca belirli delillerle ispatlanacağını kararlaştırmasına imkân tanır. Kayıt geçerliyse tanık dinletme veya sonradan üretilen yazışmalara dayanma imkânı ciddi biçimde daralır. Bu nedenle dilekçe yazılmadan önce üç soru yanıtlanmalıdır: kayıt hangi vakıaları kapsıyor, tarafların iradesi kesin delil yaratmaya mı yönelik, ve tacir sıfatı kaydın yorumunu etkiliyor mu?
Kapsam dar yorumlanırsa ispat yükü tümüyle değişir; geniş yorumlanırsa hazırlanan tanık listesi işlevsiz kalır. Bu belirsizlik dilekçeler teatisi bittikten sonra fark edildiğinde çoğu zaman telafi edilemez.
Takvimi Başlatan Üç Ayrı An
- Organ kararı: şirket organlarının kararlarına karşı iptal talebi, kanunda öngörülen kısa ve hak düşürücü süreye tabidir; sayaç karar tarihiyle işlemeye başlar.
- Paya ilişkin bildirim: devir onayı, rüçhan hakkı çağrısı veya red yazısının tebliğ tarihi bağımsız bir süre doğurur.
- Sözleşmesel ihtar: temerrüt ya da fesih ihtarında tanınan sürenin dolduğu gün, tazminat talebinin muaccel hâle geldiği andır.
Bu tarihler tek tabloda toplanmadığında, fiilen kapanmış bir talep hâlâ açık sanılabilir.
Usule Aykırı İşlem Nerede Doğuyor?
- Delil sözleşmesine rağmen tanık deliline dayanılması, buna karşılık yazılı delilin süresinde sunulmaması.
- Şirket defterleri üzerinde inceleme talebinin somut vakıaya bağlanmadan, genel ifadelerle yapılması.
- Tebligatın güncel sicil adresi yerine eski merkeze çıkarılması ve sürelerin fiilen kaçırılması.
- Ticari defterlerin delil değerine ilişkin usul koşullarının atlanması.
- İhtiyati tedbir alındıktan sonra esas dava süresinin takipsiz bırakılması.
Dosya Kurgusunda İzlenecek Sıra
Önce sözleşme metinlerinin imza tarihine göre sıralandığı bir kronoloji çıkarılır. Ardından her talep kalemi için “bu vakıayı hangi belge ispat ediyor” sütunu doldurulur; delil sözleşmesi kapsamı dışında kalan vakıalar ayrıca işaretlenir. Son adımda tebligat adresleri, sicil kayıtları ve temsil yetkisi güncel veriyle karşılaştırılır. Bu üç katman tamamlandığında talep sonucu ölçülebilir biçimde yazılabilir hâle gelir.
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir. Ana sözleşme hükümleri, ortaklık yapısı ve karar tarihleri her dosyada farklı olduğundan, süre hesaplarının belgeler görülerek yapılması gerekir.