Kambiyo senetlerine dayanan uyuşmazlıklarda esasa girmeden kaybedilen dosyaların büyük kısmı yetki ve görev sorunlarından kaynaklanır. 6102 sayılı TTK ile TBK çerçevesinde senedin kendisi, hem hangi yerde işlem yapılacağını hem hangi sürelerin işleyeceğini büyük ölçüde belirler.
Senedin Metni Yetkiyi Kurar
Çekte ödeme yeri, bononun ise düzenlenme ve ödeme yeri kayıtları yetki bakımından doğrudan sonuç doğurur. Metinde ödeme yeri gösterilmemişse kanunun öngördüğü tamamlayıcı kurallar devreye girer. Bu nedenle takip veya dava öncesinde senedin ön ve arka yüzü büyütülerek okunmalı; düzenlenme yeri, ödeme yeri, vade, ciro silsilesi ve varsa kayıtlar ayrı bir tabloya çıkarılmalıdır.
İbraz ve Karşılıksızlık Kaydının Zamanı
Çekin ibraz süreleri düzenlenme ve ödeme yerinin aynı yerde olup olmamasına göre değişir. Süresinde ibraz edilmeyen çekte müracaat borçlularına başvuru imkanı kaybedilebilir. Karşılıksızlık işleminin banka tarafından senet üzerine yazılması ve bu kaydın tarihi, sonraki her adımın başlangıç noktasıdır. Bonoda ise vade, protesto gereği ve müracaat hakları ayrı bir takvim üretir.
Görevli Mahkeme: Ticari mi, Genel mi
Kambiyo senedine dayalı uyuşmazlıklar kural olarak ticari dava sayılır ve asliye ticaret mahkemesinin görev alanına girer. Ticari davalarda belirli türler bakımından arabuluculuk dava şartı olarak öngörülmüştür; bu adımın atlanması usulden ret sonucunu doğurur. Görev kuralları kamu düzenindendir ve taraf iradesiyle değiştirilemez; yanlış mahkemede geçen süre esas bakımından geri kazanılmaz.
Yanlış Yerde Başlatılan Sürecin Maliyeti
- Yetkisizlik kararı sonrası dosyanın gönderilmesi için tanınan süre kaçırılırsa dava açılmamış sayılır.
- Borçlunun yerleşim yeri ile senedin ödeme yeri karıştırıldığında itiraz gündeme gelir.
- Ciro zinciri eksik gösterildiğinde alacaklının sıfatı tartışılır.
- Şirket adına düzenlenen senetlerde temsil yetkisinin belgelenmemesi taraf teşkilini bozar.
Takip Öncesi Kontrol Listesi
Senedin aslının elde bulunması, tutarın rakam ve yazıyla uyumu, imzanın kime ait olduğu, kaşe ile imza ilişkisi, vade tarihinin okunaklığı ve zamanaşımının dolup dolmadığı sırayla kontrol edilmelidir. Zamanaşımına uğramış bir senet, farklı bir hukuki temele dayanılarak talep konusu yapılabilir; ancak bu tercih baştan yapılmalı, sonradan yön değiştirme çoğu kez mümkün olmaz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Senedin türü, taraf sıfatları ve ciro geçmişi hem yetkiyi hem süreyi değiştirdiğinden, takip veya dava başlatılmadan önce senedin hukukçu tarafından incelenmesi yerinde olur.