Ticari uyuşmazlıklarda davanın nerede görüleceği, çoğu zaman uyuşmazlığın kendisi kadar önemlidir. 6102 sayılı TTK kapsamındaki ticari iş kavramı, TBK'nın sözleşme hükümleri ve HMK'nın yetkiye ilişkin düzenlemeleriyle birleştiğinde, sözleşmedeki tek bir cümle yargılamanın seyrini belirleyebilir. Bu rehber, yetki kaydının geçerliliğini ve itirazın zamanlamasını ele alır.
Yetki Kaydının Geçerliliği Kime Göre Değişir
Tarafların yetkili mahkemeyi sözleşmeyle belirlemesi, kural olarak tacirler ve kamu tüzel kişileri bakımından mümkündür. Karşı tarafın tacir sıfatı bulunmuyorsa ya da ilişki tüketici işlemi niteliğindeyse, sözleşmeye konulan yetki kaydı sonuç doğurmayabilir. Bu nedenle sözleşme müzakeresinde ilk kontrol, karşı tarafın sıfatının ve işlemin niteliğinin tespitidir. Kesin yetki kuralının bulunduğu hallerde ise tarafların anlaşması geçerli olmaz; kayıt sözleşmede yer alsa dahi uygulanmaz.
Yetki İtirazının Zamanı
- Yetki itirazı, kesin yetki hallerinin dışında, ilk itiraz olarak ve süresinde ileri sürülmelidir.
- İtirazda yalnızca mahkemenin yetkisiz olduğu değil, hangi mahkemenin yetkili olduğu da gösterilmelidir.
- Süresinde ileri sürülmeyen itiraz sonuç doğurmaz; dava, yetkisiz sayılan yerde görülmeye devam eder.
- Yetkisizlik kararı üzerine dosyanın gönderilmesi için de ayrı bir süre işler; bu süre kaçırıldığında dava açılmamış sayılabilir.
Görev ile Yetkiyi Ayırmak
Uygulamada sık karşılaşılan bir hata, ticari davalarda görev ve yetki kavramlarının birlikte tartışılmasıdır. Uyuşmazlığın asliye ticaret mahkemesinde mi yoksa genel mahkemede mi görüleceği görev sorunudur ve tarafların iradesiyle değiştirilemez. Yetki ise belirli sınırlar içinde sözleşmeye konu edilebilir. Dilekçede bu iki itirazın birbirine karıştırılması, güçlü bir savunmanın etkisiz kalmasına neden olur.
Sözleşme Aşamasında Alınacak Önlemler
- Yetkili mahkeme ve icra dairesi açıkça, il ve mahkeme türü belirtilerek yazılır.
- Tahkim şartı öngörülecekse, yetki kaydıyla çelişmeyecek biçimde ve kapsamı net kurulur.
- Tebligat adresleri ve adres değişikliği bildirim yükümlülüğü sözleşmeye eklenir.
- İhtar ve temerrüt usulü, hangi kanalla yapılacağı belirtilerek düzenlenir.
- Ticari davalarda öngörülen dava şartı niteliğindeki arabuluculuk aşaması takvime yazılır.
Kapanış
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve uyuşmazlığın konusu yetki değerlendirmesini değiştirebileceğinden, dava açmadan veya savunma hazırlamadan önce sözleşme metninizin incelenmesi yerinde olur.