Kıymetli evraka dayalı uyuşmazlıklarda tahkim, ilk bakışta göründüğünden daha dar bir alana sahiptir. Çek ya da bonoya doğrudan tahkim şartı yazılamaz; tahkim ancak senedin arkasındaki temel ilişkiye, yani sözleşmeye dayanabilir. Bu ayrımı kurmadan başlatılan süreç, yetki tartışmasıyla zaman kaybeder.
Kambiyo İlişkisi ile Temel İlişkinin Ayrılması
Türk Ticaret Kanunu, kambiyo senetlerinin şekil şartlarını sıkı biçimde belirler ve senette bulunması gereken unsurlar dışındaki kayıtlar senedin kambiyo vasfını etkileyebilir. Bu nedenle uyuşmazlık iki katmanda değerlendirilir: senedin kendisinden doğan talep ile senedin verilmesine yol açan sözleşmeden doğan talep. Tahkim şartı, ikinci katmandaki sözleşmede yer alıyorsa uygulanabilir; senet metnine eklenen bir kayıt aynı sonucu doğurmaz.
Tahkim Şartının Kapsamının Okunması
Çerçeve sözleşmede tahkim öngörülmüşse, sözleşme kapsamındaki mal veya hizmet bedeli için verilen senedin de bu kapsamda sayılıp sayılmayacağı metne bakılarak belirlenir. Sözleşmede sadece belirli konuların tahkime bırakıldığı yazılıysa, senet bedelinin tahsili bu kapsam dışında kalabilir. Tarafların tacir olması, tahkim şartını kendiliğinden geçerli kılmaz; şartın açık ve yazılı olması aranır.
Zamanaşımını Kesen İşlemlerin Takibi
- Senedin türüne göre işleyen zamanaşımı süresinin başlangıç tarihi belirlenir
- Keşideci, lehtar ve cirantalar bakımından süreler ayrı ayrı hesaplanır
- Zamanaşımını kesen işlemler tarihiyle birlikte kayda geçirilir
- Tahkim başvurusunun hangi tarihte yapıldığı belgelendirilir
- Temel ilişkiye dayalı talep için Türk Borçlar Kanunu çerçevesindeki süre ayrıca kontrol edilir
Usule Aykırı İşlemin Doğurduğu Sonuçlar
Tahkim yargılamasında bildirimlerin kararlaştırılan yönteme uygun yapılmaması, hakemin seçiminde usule uyulmaması ya da tarafın delil sunma imkânının kısıtlanması, kararın iptali talebine dayanak oluşturur. Aynı alacak için hem tahkim başlatıp hem icra takibi yürütmek de çelişkili durumlara yol açabilir; bu nedenle hangi yolun asıl, hangisinin tamamlayıcı olduğu baştan kararlaştırılmalıdır.
Karar Sonrası Aşama
Hakem kararı elde edildiğinde, icra edilebilirliğinin sağlanması için izlenecek adımlarla iptal talebi için öngörülen sürenin takibi aynı takvime yazılır. Karşı taraf iptal yoluna gitmişse, bu sürecin alacağın tahsiline etkisi ayrıca değerlendirilir.
Yukarıdaki açıklamalar genel çerçeveyi anlatır; senedinizin metni ve sözleşme hükümleri sonucu değiştirebilir. Yol seçimi yapmadan önce hukuki görüş almanız uygun olacaktır.