Ticari uyuşmazlıklarda tahkim, hızlı ve teknik bir çözüm vaat eder; ancak bu vaat, sözleşmedeki tahkim şartının ne kadar özenle yazıldığına bağlıdır. TTK, TBK ve 6102 sayılı Kanun ekseninde bu rehber, tahkim yolunun süre ve usul disiplinini ele alır.
İlk Kontrol Noktası: Tahkim Şartının Geçerliliği
Uyuşmazlık doğduğunda ilk yapılacak iş, sözleşmedeki maddeyi kelime kelime okumaktır. Uygulamada tartışma çıkaran noktalar şunlardır:
- Şartın yalnızca belirli uyuşmazlık türlerini kapsayıp kapsamadığı
- Hakem sayısının ve seçim usulünün belirlenmiş olup olmadığı
- Tahkim yerinin ve uygulanacak hukukun gösterilip gösterilmediği
- Aynı sözleşmede hem tahkim hem yetkili mahkeme maddesinin bulunması
- Şartın sözleşmeye sonradan eklenen bir eke dayanması
Son iki durum, tarafların iradesinin tahkim yönünde olup olmadığı tartışmasını doğurur ve süreci en baştan tıkayabilir.
Tahkim mi Mahkeme mi: İtirazın Zamanı
Karşı taraf tahkim şartına rağmen mahkemeye başvurduğunda, tahkim itirazının ilk fırsatta ileri sürülmesi gerekir. Esasa girilerek savunma yapıldıktan sonra dile getirilen itiraz, çoğu kez sonuç doğurmaz. Bu nedenle dava dilekçesi tebliğ alındığında yapılacak ilk değerlendirme, itirazın niteliğine ilişkin olmalıdır.
Hakem Sürecinin Takvimi
- Tahkim iradesinin karşı tarafa bildirilmesi ve bildirimin belgelenmesi
- Hakem seçimi ve seçime ilişkin sürelerin izlenmesi
- Dilekçe teatisi takviminin baştan yazılı hale getirilmesi
- Delil listesinin ve tanık beyanlarının süresi içinde sunulması
- Karar süresinin takibi ve gerekiyorsa uzatma iradesinin kayda geçirilmesi
Usule Aykırı İşlem ve İptal Riski
Tahkimde verilen karara karşı denetim yolu dardır ve esasa değil, büyük ölçüde usule odaklanır. Tarafın iddia ve savunmasını sunma imkânının kısıtlanması, hakemin seçim usulüne aykırılık ya da kararın tahkim şartının kapsamı dışına taşması, iptal tartışmasının tipik başlıklarıdır. Bu nedenle süreç boyunca her bildirimin ve her sürenin kaydı tutulmalıdır.
Sözleşme Aşamasında Alınacak Önlem
Uyuşmazlık çıkmadan yapılacak en etkili müdahale, tahkim maddesinin sözleşme imzalanmadan gözden geçirilmesidir. Kapsam, hakem sayısı, dil ve masraf paylaşımı netleştirildiğinde, uyuşmazlık anındaki tartışmaların önemli bir bölümü baştan ortadan kalkar.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır; sözleşmenin türü ve tarafların yabancılık unsuru taşıyıp taşımaması süreci esaslı biçimde değiştirdiğinden, somut metnin hukuki incelemeden geçirilmesi önerilir.