Ortaklar arasındaki ihtilaflarda dosyanın esasına hiç girilmeden kaybedilmesinin en sık nedeni, davanın yanlış yerde veya zorunlu bir ön adım atlanarak açılmasıdır. TTK, TBK ve 6102 sayılı Kanun çerçevesinde yürüyen şirket içi uyuşmazlık dosyalarında yetki incelemesi, dilekçe yazılmadan önce tamamlanması gereken bir aşamadır.
Görev ve yetki ayrımı
İki kavram sık karıştırılır: görev hangi tür mahkemenin bakacağını, yetki ise hangi yerdeki mahkemenin bakacağını gösterir. Ticari nitelikteki uyuşmazlıklar kural olarak asliye ticaret mahkemesinin görev alanına girer ve görev kamu düzenindendir; taraflar anlaşmayla değiştiremez, mahkeme kendiliğinden inceler. Yetki ise bazı hâllerde kesin, bazı hâllerde sözleşmeyle değiştirilebilir niteliktedir.
Kesin yetkiye tabi tipik talepler
Şirketin iç işleyişine ilişkin bazı davalarda yetki, şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesine bağlanmıştır ve bu kural sözleşmeyle aşılamaz. Genel kurul kararlarının iptali, organ üyelerinin sorumluluğuna ilişkin talepler ve şirket yapısına doğrudan etki eden davalar bu grupta değerlendirilir. Merkezin ticaret sicilindeki güncel kaydı, dava açılmadan önce mutlaka teyit edilmelidir; fiilî faaliyet adresi ile sicil kaydı farklıysa belirleyici olan sicil kaydıdır.
Yetki sözleşmesinin sınırı
Tacirler arasında yetki sözleşmesi yapılabilir; ancak bu, kesin yetki kuralının bulunduğu hâllerde sonuç doğurmaz. Ayrıca yetki sözleşmesinin yazılı olması, uyuşmazlığın konusunun belirli veya belirlenebilir olması ve yetkili kılınan mahkemenin açıkça gösterilmesi gerekir. Bu koşulları taşımayan bir kayda dayanılarak açılan dava, yetki itirazıyla karşılaşabilir.
Dava öncesi kontrol listesi
- Ticaret sicil kayıtlarından güncel merkez adresi ve temsil yetkisi doğrulanır.
- Ana sözleşmedeki yetki, tahkim veya uyuşmazlık çözüm maddesi okunur.
- Talebin konusuna göre arabuluculuğun dava şartı olup olmadığı belirlenir.
- Genel kurul kararının tarihi ve tescil bilgisi tespit edilir; iptal talepleri süreye tabidir.
- Toplantı çağrısı, hazır bulunanlar listesi ve tutanak örnekleri temin edilir.
Tahkim şartı varsa ne olur
Ana sözleşmede ya da ortaklar arası sözleşmede geçerli bir tahkim kaydı bulunuyorsa, aynı konuda mahkemeye başvurulması hâlinde karşı taraf ilk itiraz olarak tahkim şartını ileri sürebilir. Bu itirazın kabulü, mahkemenin işin esasına girmemesi sonucunu doğurur. Bu nedenle tahkim kaydının kapsamı, hangi uyuşmazlıkları içerdiği ve geçerlilik koşullarını taşıyıp taşımadığı önceden incelenmelidir.
Buradaki değerlendirmeler genel çerçeve sunar; şirket türü, ana sözleşme hükümleri ve uyuşmazlığın konusu izlenecek yolu değiştirebilir. Süreye tabi talepler bakımından yanlış mercie başvurmanın telafisi çoğu zaman mümkün olmadığından, dilekçe hazırlanmadan önce yetki ve dava şartı incelemesinin yapılması önemlidir.