Ticari ilişkilerde taraflar sözleşmelerine tahkim şartı koyup ödemeyi çek veya senetle yaptığında, uyuşmazlık çıktığında iki ayrı hukuki rejim karşı karşıya gelir. TTK'nın kambiyo senetlerine ilişkin sıkı şekil kuralları ile tarafların iradesine dayanan tahkim düzeni aynı dosyada çakışabilir. Bu rehber, senede dayalı talebin hangi mercie götürüleceği ve itirazın nasıl delillendirileceği üzerine kurulu.
Tahkim şartı senedi kapsıyor mu?
Temel ilişkiye ait sözleşmede tahkim şartı bulunması, kambiyo senedinden doğan talebin de tahkime gideceği anlamına her zaman gelmez. Belirleyici olan, şartın kapsamının nasıl yazıldığı ve talebin senedin soyut borç ilişkisine mi yoksa temel ilişkiye mi dayandığıdır. Bu nedenle ilk aşamada sözleşme metni ile senet metni yan yana konularak alacağın kaynağı netleştirilmelidir.
İtirazın zamanı: geç kalan itiraz hükümsüzdür
Tahkim itirazı, davanın esasına girilmeden ve ilk savunmayla birlikte ileri sürülmelidir. Aynı şekilde icra takibine karşı yapılacak itirazlar da kambiyo senetlerine özgü kısa sürelere tabidir. Uygulamada en sık kayıp, tahkim tartışmasına odaklanılırken takip süresinin kaçırılmasıdır. Güvenli yaklaşım, süreleri iki ayrı satırda takip eden bir takvim tutmaktır.
Senedin kendisine yönelik savunmalar
- Şekil şartlarındaki eksiklikler: senedin türünü belirleyen ibare, kayıtsız şartsız ödeme vaadi, tarih ve imza
- Beyaza imza verilip sonradan doldurulduğu iddiasında anlaşmaya aykırılık savunması
- Temsil yetkisi bulunmayan kişinin şirket adına imza atması
- Bedelsizlik iddiasında ödeme ve mal teslim kayıtlarının karşılaştırılması
- Ciro zincirindeki kopukluk ve hamilin durumu
Bu savunmaların her biri farklı delille ispatlanır; imza inkârı teknik incelemeyi, bedelsizlik ise ticari defter ve cari hesap kayıtlarını gerektirir.
Ticari defterlerin ispat gücünü hazırlamak
Usulüne uygun tutulan ve açılış kapanış onayları bulunan defterler, sahibi lehine de delil olabilir. Bu nedenle uyuşmazlık büyümeden defter kayıtlarının, mutabakat yazışmalarının ve e-fatura arşivinin bütünlüğü kontrol edilmelidir. Kayıt düzeni bozuksa, defterlere dayanma stratejisi karşı taraf lehine sonuç doğurabilir.
Tahkimde yürütülecek dosyanın farkı
Tahkimde deliller genellikle yazılı olarak ve belirlenen takvim içinde sunulur; sonradan delil ileri sürmek çoğu zaman mümkün olmaz. Ayrıca hakem kararının iptali sınırlı sebeplere bağlıdır ve süreye tabidir. Bu nedenle dosya, ilk dilekçe aşamasında tamamlanmış gibi hazırlanmalı; ihtiyati haciz gibi geçici koruma talepleri bakımından mahkemeye başvurma imkânı da ayrıca planlanmalıdır.
Bu metin genel bilgi vermek üzere hazırlanmıştır. Sözleşme ve senet metninin birebir incelenmesi sonucu değiştirebileceğinden, itiraz süresi işlemeye başlamadan bir hukukçuya danışılması yerinde olur.