Ticari nitelikteki bir sözleşme uyuşmazlığında dosyanın kaderi çoğu zaman esasa girilmeden belirlenir. TTK ve 6102 düzenlemesi çerçevesinde davanın ticari sayılması, hem görevli mahkemeyi hem uygulanacak usulü hem de dava öncesi zorunlu adımları değiştirir. TBK hükümlerine dayanan bir alacak talebi, ticari nitelik kazandığı anda farklı bir hazırlık gerektirir. Bu rehber, dava açmadan önce yapılması gereken kontrolleri sıralıyor.
Dava Şartı Kontrol Listesi
- Uyuşmazlık ticari dava mıdır; taraflardan biri tacir midir, işlem her iki taraf için de ticari midir?
- Talep bir miktar paranın ödenmesine mi ilişkindir; öyleyse dava öncesi arabuluculuk zorunluluğu gündeme gelir.
- Sözleşmede tahkim şartı veya yetki anlaşması var mıdır?
- Görevli mahkeme asliye ticaret midir; parasal sınırlar ve basit yargılama usulü uygulanacak mıdır?
- Ticari defterlerin ispat kuvvetinden yararlanılabilir mi; defterler usulüne uygun tutulmuş mudur?
Arabuluculuk Aşamasında Sık Yapılan Hata
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davalarda arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartıdır. Uygulamada ilk hata, arabuluculuk başvurusunda karşı tarafın unvanının veya adresinin hatalı yazılması ve toplantının usulüne uygun yapılmamasıdır. İkinci hata, son tutanakta talebin kapsamının belirsiz bırakılmasıdır; sonradan açılan davada arabuluculuğun hangi alacağı kapsadığı tartışma konusu olur. Üçüncüsü, yalnızca ana para için başvurulup faiz ve fer'ilerin kapsam dışında bırakılmasıdır.
Sözleşme Metnini Yeniden Okumak
- Tahkim şartı varsa, mahkemeye açılan dava ilk itirazla karşılaşır ve zaman kaybı doğar.
- Yetki anlaşması geçerliyse, seçilen yer dışındaki mahkemede açılan dava yetki itirazına konu olur.
- Cezai şart hükmü, talep kalemlerinin ölçülebilir yazımı için doğrudan dayanak oluşturur.
- Fesih ve ihbar prosedürü sözleşmede özel şekle bağlanmışsa, buna uyulmadan yapılan fesih tartışmalı hâle gelir.
- Teslim ve muayene hükümleri, ayıp ihbarının süresini belirler.
Delil Düzeninde Ticari Farklar
Ticari ilişkilerde delil çoğunlukla yazılıdır: sipariş formları, irsaliye, fatura, cari hesap mutabakatı ve elektronik yazışmalar. Bu belgelerin kronolojik ve kalem bazlı dizilmesi, bilirkişi incelemesinin doğru sonuç vermesi bakımından belirleyicidir. Faturaya süresinde itiraz edilip edilmediği, cari hesap bakiyesinin kabul edilip edilmediği ayrı ayrı gösterilmelidir.
Usule Aykırı İşlemin Bedeli
Görevsizlik veya yetkisizlik kararları dosyayı tümüyle kaybettirmese de aylarca süren gecikmeye ve masrafa yol açar. Dava şartı eksikliğinden ret ise sürelerin işlemeye devam ettiği bir dönemde ciddi risk doğurur. Bu nedenle dava dilekçesinin yazımından önce yukarıdaki kontrol listesinin tamamlanması, sonradan yapılacak düzeltmelerden çok daha ekonomiktir.
Buradaki değerlendirme genel çerçeve sunar ve her sözleşme kendi metniyle yorumlanır. Sözleşmenizi ve yazışma zincirinizi bir araya getirip bir hukukçuyla birlikte incelemeniz, usulden kaynaklanan kayıpları azaltır.