Ticari uyuşmazlıklarda davanın nerede görüleceği, çoğu zaman esas kadar önemli bir sonuç doğurur. Sözleşmeye konulan yetki kaydının geçerliliği ve buna karşı yapılacak itirazın zamanlaması, dosyanın seyrini değiştirir. Yetki itirazının süresinde ve gerekli unsurlarla ileri sürülmemesi, usule aykırı işlem nedeniyle mahkemenin yetkili hâle gelmesi sonucunu doğurur. Bu rehber, TTK, TBK ve 6102 sayılı Kanun ekseninde konuyu ele alır.
Yetki Kaydı Her Sözleşmede Geçerli Değildir
Tacirler ve kamu tüzel kişileri arasındaki ilişkilerde yetki sözleşmesi yapılabilirken, taraflardan birinin tacir sıfatı bulunmadığı ilişkilerde durum farklıdır. Ayrıca kanunun kesin yetki öngördüğü uyuşmazlıklarda, sözleşmeye konulan kayıt sonuç doğurmaz. Bu nedenle itirazdan önce cevaplanması gereken ilk soru, uyuşmazlığın kesin yetki alanına girip girmediğidir.
İtirazın Zamanı ve Biçimi
- Yetki itirazı, esasa cevaptan önce ve ilk itiraz olarak ileri sürülür.
- Yalnızca "yetkisizlik" demek yeterli değildir; yetkili olduğu iddia edilen mahkeme açıkça gösterilmelidir.
- Birden fazla ilk itiraz varsa hepsi aynı dilekçede birlikte belirtilir.
- Dayanak sözleşme maddesi ve ticaret sicil kayıtları dilekçeye eklenir.
Esasa girilerek yapılan savunma sonrasında ileri sürülen yetki itirazı, çoğu zaman incelenmeden bırakılır.
Arabuluculuk Aşamasında Yetki Sorunu
Ticari davaların önemli bir bölümünde dava şartı arabuluculuk uygulanır ve başvurunun yetkili arabuluculuk bürosuna yapılması gerekir. Yanlış büroya yapılan başvuruya karşı süresinde itiraz edilmesi önemlidir; bu itirazın yapılmaması, sonraki aşamada tartışma konusu olmaktan çıkar. Son tutanağın tarihi ise dava açma süresini doğrudan etkiler.
Sözleşme Yapılırken Yetki Kaydını Kurgulamak
- Yetkili mahkeme ve icra dairesi birlikte ve açık şekilde yazılmalıdır.
- Tahkim şartı varsa mahkeme yetkisiyle çelişmemesi sağlanmalıdır.
- Tebligat adresi ve değişiklik bildirim yükümlülüğü ayrı madde olmalıdır.
- Çerçeve sözleşme ile sipariş formları arasındaki öncelik sırası belirtilmelidir.
Yetkisizlik Kararından Sonra Dosyayı Kaybetmeyin
Yetkisizlik kararı verildiğinde dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesi için kanunda öngörülen süre içinde talepte bulunulması gerekir. Bu talebin unutulması, davanın açılmamış sayılmasına ve bu arada işleyen sürelerin aleyhe sonuç doğurmasına yol açar.
Buradaki açıklamalar genel çerçeve niteliğindedir. Sözleşmenizdeki yetki kaydının geçerliliği tarafların sıfatına ve uyuşmazlığın türüne göre değiştiğinden, ilk dilekçe verilmeden önce metnin hukuken değerlendirilmesi yerinde olur.