Ticari ilişkilerde sözleşmeye konulan tahkim şartı ile ödeme aracı olarak verilen çek veya senet aynı uyuşmazlıkta karşı karşıya geldiğinde, hangi yolun izleneceği tartışmalı hâle gelir. TTK, TBK ve 6102 ekseninde kambiyo senedi bağımsız bir borç ilişkisi doğurur; buna karşılık senedin verilmesine yol açan temel ilişki tahkim şartına tabi olabilir. Bu rehber, iki düzlemin kesiştiği noktada başvuru ve itiraz adımlarını ele alır.
İki Ayrı Hukuki Düzlem
Kambiyo senedine dayanan alacak, senedin şekil şartlarını taşıması hâlinde soyut niteliktedir ve kendine özgü takip yolunu açar. Tahkim şartı ise kural olarak temel ilişkiyi, yani sözleşmeden doğan uyuşmazlıkları kapsar. Bu nedenle tarafların ilk yapması gereken, uyuşmazlığın senedin kendisine mi (imza, şekil, yetkisiz temsil) yoksa temel ilişkiye mi (ayıplı ifa, sözleşmeye aykırılık, bedelsizlik) dayandığını netleştirmektir. Ayrım yapılmadan atılan her adım, ileride yetkisizlik itirazıyla karşılaşır.
Tahkim İtirazı Ne Zaman İleri Sürülür
Tahkim anlaşmasının varlığı, mahkemede kendiliğinden dikkate alınmaz. Karşı tarafın buna dayanması ve itirazı ilk savunmasında, süresinde ileri sürmesi gerekir. Geç ileri sürülen tahkim itirazı sonuç doğurmaz; buna karşılık tahkim şartı bulunduğu hâlde açılan davada süresinde itiraz edilirse dava usulden reddedilebilir. Bu nedenle cevap dilekçesinin ilk paragrafı, esas savunmadan önce yetki ve tahkim başlıklarına ayrılmalıdır.
Riskli Noktalar
- Tahkim şartının kapsamının belirsiz yazılması ve senetten doğan talepleri kapsayıp kapsamadığının anlaşılamaması
- Senedin şekil şartlarındaki bir eksiğin takip türü seçilirken fark edilmemesi
- İtirazın kanunda öngörülen kısa süre içinde ve doğru mercie yapılmaması
- Ciro zincirindeki kopukluğun ve iyiniyet tartışmasının hazırlıksız bırakılması
- Teminat amacıyla verilen senedin bu niteliğinin yazılı belgeyle desteklenmemesi
Dosya Hazırlığı
- Senedin aslı incelenir; şekil unsurları ve ciro silsilesi tek tek kontrol edilir.
- Temel ilişkiye ait sözleşme, sipariş ve yazışmalar ayrı bir klasörde toplanır.
- Tahkim şartının metni kelimesi kelimesine çıkarılır ve kapsamı yorumlanır.
- İtiraz süresi ile hakem yargılamasına başvuru takvimi aynı çizelgeye işlenir.
- İhtiyati haciz veya tedbir ihtiyacı, esas yolun seçiminden önce değerlendirilir.
Ticari uyuşmazlıkta yol seçimi geri dönülmesi zor bir karardır; yanlış merci tercih edildiğinde kaybedilen sadece zaman değil, çoğu kez alacağın tahsil imkânıdır. Sözleşmenizdeki tahkim şartının kapsamı özel değerlendirme gerektirdiğinden, adım atmadan önce hukuki görüş alınması önerilir.