Ticari sözleşmelerin sonuna eklenen bir cümle, uyuşmazlık çıktığında bütün usul haritasını değiştirir. Tahkim şartı varken mahkemeye gitmek ya da tahkim itirazını doğru anda ileri sürmemek, esas haklı olan tarafı bile usulden kaybettirebilir. Bu rehber TTK, 6102 ve TBK ekseninde tahkim şartının işletilmesini adım adım ele alır.
İlk kontrol: şart geçerli ve uygulanabilir mi
Tahkim şartı yazılı olmalı ve tarafların uyuşmazlığı hakeme götürme iradesini tereddütsüz göstermelidir. Uygulamada en çok tartışılan hâller şunlardır: hem mahkemeyi hem tahkimi aynı anda yetkili kılan çelişkili hükümler, tahkim kurumunun veya hakem sayısının belirsiz bırakılması, sözleşmenin devri hâlinde şartın devralanı bağlayıp bağlamadığı ve uyuşmazlığın tahkime elverişli olup olmadığı. Elverişli olmayan konularda yazılmış bir şart, tarafları bağlamaz.
Tahkim itirazı ne zaman ileri sürülür
Karşı taraf tahkim şartına rağmen mahkemede dava açmışsa, tahkim itirazı ilk itiraz niteliğindedir ve esasa cevap süresi içinde ileri sürülmelidir. Bu aşama geçirilip esasa girildiğinde, tahkim şartından zımnen vazgeçildiği sonucuna varılması riski doğar. Bu nedenle dava dilekçesi tebliğ alındığında yapılacak ilk iş, sözleşmenin uyuşmazlık çözümü maddesini okumaktır.
Tahkim dosyasının kurgusu
- Hakem seçiminde uzmanlık alanı, dosyanın teknik ağırlığına göre belirlenir; bağımsızlık beyanları baştan istenir.
- Tahkim yeri ve uygulanacak hukuk, sözleşmede yazılıysa aynen; yazılı değilse tarafların anlaşmasıyla belirlenir.
- Delil sunum takvimi, yargılamanın en kritik parçasıdır; sonradan delil sunma imkânı mahkeme usulüne göre daha dardır.
- Masraf ve avans yükümlülüğünün zamanında yerine getirilmemesi, dosyanın işlemden kalkmasına yol açabilir.
Karara karşı yol: iptal davası
- Hakem kararına karşı istinaf benzeri bir esas denetimi yoktur; yol, sınırlı sebeplere dayalı iptal davasıdır.
- İptal sebepleri kural olarak şartın geçersizliği, usule aykırılık, hakemin yetkisini aşması ve kamu düzenine aykırılık başlıklarında toplanır.
- İptal davası için öngörülen süre kısadır; kararın tebliği anı takvime hemen işlenmelidir.
- Yabancı unsurlu kararlarda tenfiz aşaması ayrıca planlanır.
Usule aykırılık haritası
Tahkim dosyalarında en sık görülen hatalar; itirazın geç ileri sürülmesi, hakem heyetine sunulacak delil listesinin eksik verilmesi, karşı tarafın seçtiği hakeme ilişkin ret sebebinin zamanında bildirilmemesi ve tebligat adreslerinin sözleşmedeki bilgiye göre güncellenmemesidir. Bunların her biri esas tartışmayı hiç açtırmadan sonucu belirleyebilir.
Kapanış
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; sözleşmenizin lafzı, tarafların sıfatı ve uyuşmazlığın konusu tabloyu değiştirebilir. Tahkim şartını sözleşme imzalanmadan önce hukuki denetimden geçirmek, uyuşmazlık sonrası tartışmaların çoğunu ortadan kaldırır.