Ortaklar arasındaki gerilim dava aşamasına geldiğinde ilk tartışma çoğu zaman işin esası değil, dosyanın hangi mahkemede açılacağıdır. Şirket içi uyuşmazlıklarda görev ve yetki hatası, esasa hiç girilmeden verilen bir kararla aylarca zaman kaybına yol açabilir. Bu rehber, TTK ve TBK çerçevesinde ortaklık ihtilaflarında mercii seçimini ve usule aykırı işlem riskini ele alır.
Görev: Uyuşmazlık Ticari mi, Değil mi?
Şirketin işleyişinden, ortaklık sıfatından veya yönetim organının işlemlerinden kaynaklanan ihtilaflar kural olarak asliye ticaret mahkemesinin görev alanına girer. Ancak her ortak anlaşmazlığı otomatik olarak ticari dava sayılmaz; ortağın kişisel bir alacağı, bir iş ilişkisi ya da miras kaynaklı pay geçişi söz konusu ise farklı bir mahkeme devreye girebilir. Görev kamu düzenindendir ve mahkeme tarafından kendiliğinden gözetilir; bu nedenle dilekçe yazılmadan önce uyuşmazlığın hukuki niteliği net biçimde tespit edilmelidir.
Yetki: Şirket Merkezi Neden Belirleyicidir?
Ortaklık ilişkisinden doğan pek çok talepte, özellikle genel kurul veya yönetim organı kararlarının geçersizliği iddialarında, şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesi belirleyici olur. Bu tür yetki kuralları çoğu zaman kesin niteliktedir ve tarafların sözleşmeyle aksini kararlaştırmasına elverişli değildir. Buna karşılık ortaklar arasındaki salt sözleşmesel alacak taleplerinde davalının yerleşim yeri ya da ifa yeri gündeme gelebilir. Ticaret sicilindeki güncel merkez adresi ile fiili faaliyet adresinin farklılaştığı hâllerde, sicil kaydı esas alınarak hareket edilmesi güvenlidir.
Dava Şartları ve Süreler: Sessiz Kaybedilen Dosyalar
- Ticari nitelikteki para alacağı taleplerinde arabuluculuğa başvurulmadan dava açılması, dosyanın usulden reddine yol açar.
- Kurul kararlarının iptaline ilişkin taleplerde kanun kısa ve hak düşürücü nitelikte süreler öngörür; toplantı tarihi ve muhalefet şerhinin tutanağa geçirilip geçirilmediği ilk kontrol edilmesi gereken noktadır.
- Yetki itirazı davalı bakımından ilk itirazdır ve cevap dilekçesinde ileri sürülmezse sonradan dinlenmez.
- Şirkete husumet yöneltilmesi gerekirken doğrudan yöneticiye dava açılması, taraf sıfatı yokluğu nedeniyle ret riskini doğurur.
Mercii Analizini Somutlaştıran Kontrol Adımları
- Ticaret sicil kayıtları, esas sözleşme ve varsa ortaklar sözleşmesi bir arada okunur.
- Talebin kaynağı belirlenir: organ kararı mı, ortaklık payı mı, sözleşmesel edim mi?
- Kesin yetki kuralı bulunup bulunmadığı kontrol edilir; varsa yetki sözleşmesi devre dışı kalır.
- Arabuluculuk zorunluluğu ve son tutanak tarihi takvime işlenir.
- Geçici hukuki koruma ihtiyacı varsa, tedbir talebi asıl dava dilekçesiyle birlikte kurgulanır.
Yanlış Mahkemeye Gidildiyse Ne Olur?
Görevsizlik veya yetkisizlik kararı verilmesi hâlinde dosyanın doğru mahkemeye gönderilmesi için kanunda öngörülen süre içinde talepte bulunulması gerekir. Bu süre kaçırıldığında dava açılmamış sayılır ve arada hak düşürücü süre dolmuşsa telafisi mümkün olmayabilir. Kararın tebliğ tarihi bu nedenle ayrı bir kontrol noktası olarak takip edilmelidir.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte bilgilendirmedir. Ortaklık yapısı, esas sözleşme hükümleri ve olayın tarihleri sonucu değiştirebileceğinden, dosyanızın kendi koşulları için bir hukukçuyla değerlendirme yapmanız yerinde olur.