İki şirket arasındaki bir sözleşme uyuşmazlığında dilekçeye başlamadan önce cevaplanması gereken üç soru vardır: dava ticari midir, sözleşmede geçerli bir yetki ya da tahkim kaydı var mıdır ve dava açılmadan önce arabuluculuğa gitmek zorunlu mudur? TTK, TBK ve 6102 sayılı Kanun çerçevesinde bu üç sorunun yanlış cevaplanması, esasa hiç girilmeden dosyanın kapanmasına yol açar.
Ticari Dava Nitelendirmesi
Bir uyuşmazlığın asliye ticaret mahkemesinde görülmesi, tarafların şirket olmasıyla değil, kanunda gösterilen ticari dava ölçütleriyle belirlenir. Her iki tarafın tacir olması ve uyuşmazlığın ticari işletmeyi ilgilendirmesi tipik ölçüttür; bunun yanında bazı davalar taraf sıfatına bakılmaksızın ticari sayılır. Görev kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkeme bunu kendiliğinden inceler; hatalı nitelendirme, dosyanın diğer mahkemeye gönderilmesi ve aylarca gecikme demektir.
Yetki Sözleşmesi ve Tahkim Kaydının Etkisi
Tacirler arasında yapılan yetki sözleşmesiyle belirli bir yer mahkemesi yetkili kılınabilir; ancak sözleşmede geçen bir tahkim kaydı varsa sonuç tamamen değişir. Geçerli bir tahkim şartı, uyuşmazlığın devlet mahkemesi yerine hakem önünde çözülmesini gerektirir ve karşı tarafın süresinde ileri süreceği tahkim itirazı davanın usulden reddine yol açabilir. Bu nedenle sözleşmenin uyuşmazlık çözümü maddesi, dava dilekçesinden önce satır satır okunmalıdır.
Arabuluculuk Dava Şartı
Konusu belirli türde alacak ve tazminat talepleri olan ticari davalarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması aranır. Bu şart yerine getirilmeden açılan dava, esasa girilmeden reddedilir. Son tutanakta tarafların unvanının, temsilcilerin yetkisinin ve uyuşmazlık konusunun doğru gösterilmesi ayrıca önem taşır; tutanaktaki eksiklik, sonradan şartın hiç yerine getirilmediği tartışmasını doğurabilir.
Usule Aykırı İşlemin Somut Görünümü
- Tahkim kaydı bulunmasına rağmen mahkemede dava açılması
- Yetki sözleşmesine taraf olmayan şirketin davaya dâhil edilmesi
- Arabuluculuk sürecinin dava konusundan farklı bir talep için yürütülmesi
- Temsile yetkili kişinin sicil kaydıyla doğrulanmaması
- İhtar ve temerrüt yazışmalarının dosyaya sunulmaması
Sözleşme Denetimi
- Uyuşmazlık çözümü, yetki ve uygulanacak hukuk maddeleri ayrı ayrı okunur.
- Sözleşmenin ekleri ve sonraki protokoller tek dosyada birleştirilir.
- Tarafların sicil kayıtları ve temsil yetkileri güncel örnekle doğrulanır.
- Talep, dava şartı gerektiren ve gerektirmeyen kalemler olarak ayrılır.
Buradaki açıklamalar genel çerçeve sunar; sözleşmenizin uyuşmazlık maddesi ve tarafların sıfatı izlenecek yolu tümüyle değiştirebileceğinden, dava hazırlığına başlamadan önce metnin hukuken incelenmesi tavsiye edilir.