Kambiyo senedine dayalı uyuşmazlıklarda en sık yapılan usul hatası, talep edilmesi gereken geçici korumanın yanlış adlandırılmasıdır. Alacağın tahsilini güvence altına almak isteyen alacaklı ile senedin işleme konulmasını durdurmak isteyen borçlu, birbirinden farklı iki kurumdan yararlanır. TTK, 6102 ve TBK çerçevesinde bu rehber, mercii analizini ve usule aykırı işlem risklerini ele alır.
İki Kurum, İki Amaç
- İhtiyati haciz: Para alacağının tahsilini güvence altına almak için borçlunun malvarlığına geçici el atmayı sağlar. Kambiyo senedine dayalı alacaklarda tipik yol budur.
- İhtiyati tedbir: Bir şeyin verilmesi, bir hakkın korunması veya mevcut durumun muhafazası gerektiğinde uygulanır. Senedin devrinin önlenmesi ya da ciro edilmemesi gibi taleplerde gündeme gelir.
Para alacağı için ihtiyati tedbir istenmesi, talebin niteliği nedeniyle reddedilebilir. Aynı şekilde senedin dolaşımını durdurmayı amaçlayan bir talebin ihtiyati haciz olarak sunulması sonuç doğurmaz.
Hangi Mahkeme Karar Verir
Şirketler arasındaki çek ve senet uyuşmazlıkları kural olarak asliye ticaret mahkemesinin görev alanındadır. Geçici koruma talebi dava açılmadan önce esas hakkında görevli mahkemeden, dava açıldıktan sonra ise davaya bakan mahkemeden istenir. Buna karşılık takip başlatılmışsa ve borçlu kambiyo takibine itiraz ediyorsa, imzaya veya borca itirazı inceleyecek merci icra hukuk mahkemesidir. Bu üçlü ayrım gözden kaçırıldığında, doğru talep yanlış kapıya sunulmuş olur.
Teminat ve Sürelerin Yönetimi
- Geçici koruma kararı çoğu halde teminata bağlanır; teminatın türü ve yatırılma süresi kararda gösterilir.
- Karar uygulandıktan sonra esas hakkındaki dava veya takibin süresinde başlatılması gerekir; aksi halde koruma kendiliğinden kalkar.
- Karara itiraz süresi, kararın uygulandığı ve öğrenildiği tarihe göre işler.
- Haksız çıkma halinde tazminat sorumluluğu doğabileceği baştan hesaba katılır.
- Senedin aslı dosyaya sunulurken zayi ihtimaline karşı kayıt tutulur.
Senedin Kendisine İlişkin Denetim
Talep hazırlanmadan önce senedin kambiyo vasfını taşıyıp taşımadığı denetlenmelidir. Zorunlu unsurlardan birinin eksikliği, belgeyi adi bir yazılı delil haline getirir ve bu durum hem takip yolunu hem görevli mahkemeyi değiştirir. Teminat amacıyla verildiği ileri sürülen senetlerde ise ilişkinin dayandığı sözleşme metni ve teslim koşulları ayrıca belgelenmelidir.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Senedin türü, düzenlenme tarihi ve tarafların sıfatı sürecin tümünü değiştirebileceğinden, talep sunulmadan önce dosyaya özgü hukuki değerlendirme yapılması önerilir.