Ortaklar arasındaki anlaşmazlık genellikle bir genel kurul kararı, bir yönetim işlemi ya da pay devri tartışmasıyla görünür hale gelir. Bu tür uyuşmazlıklarda dava açmadan önce yanıtlanması gereken üç soru vardır: hangi mahkeme görevlidir, hangi yer yetkilidir ve koruma tedbiri ne zaman istenmelidir. Üçünün de dilekçe yazılırken karara bağlanması gerekir.
Asliye Ticaret Mahkemesi ve Heyet Ayrımı
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'ndan doğan şirketler hukuku uyuşmazlıkları mutlak ticari dava niteliğindedir ve asliye ticaret mahkemesinde görülür. Ticaret mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi ticaret mahkemesi sıfatıyla bakar. Kanunda sayılan belirli işler heyet halinde görülür; bu ayrım, duruşma düzeni ve karar süreci bakımından öngörü gerektirir.
Yetki: Şirket Merkezi Ekseninde
Şirkete karşı açılan davalarda yetki bakımından şirket merkezinin bulunduğu yer belirleyicidir. Genel kurul kararının iptali gibi taleplerde bu bağlantı noktası özellikle öne çıkar. Ortaklar arasındaki kişisel nitelikli talepler ise sözleşme ilişkisinden doğuyorsa farklı bir yetki değerlendirmesine tabi olabilir; pay devir sözleşmesinde yetki kaydı bulunup bulunmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.
Süreye Bağlı Talepler
Genel kurul kararının iptali istemi karar tarihinden itibaren üç ay içinde ileri sürülmelidir. Bu süre hak düşürücüdür; kaçırıldığında karar, sakatlık iddiası taşısa dahi iptal davasına konu edilemez. Toplantıya katılan pay sahibinin muhalefetini tutanağa geçirmesi de dava hakkının kullanımı bakımından belirleyicidir. Bu nedenle genel kurul öncesinde muhalefet şerhi metninin hazırlanması, sonradan yapılacak hukuki değerlendirmeden daha kıymetlidir.
İhtiyati Tedbirde Zamanlama ve Kapsam
- Tedbir talebi dava açılmadan önce, dilekçeyle birlikte ya da yargılama sırasında ileri sürülebilir; en etkilisi zararın doğmasından önce yapılanıdır.
- Talep, hangi işlemin durdurulmasının istendiğini somut biçimde göstermelidir.
- Yaklaşık ispat ölçüsü aranır; tam ispat beklenmez, ancak dayanaksız iddia yeterli olmaz.
- Mahkemenin belirleyeceği teminatın süresinde yatırılmaması, kararın uygulanamamasına yol açar.
- Dava açılmadan alınan tedbir kararında, kanunda öngörülen süre içinde dava açılmazsa tedbir kendiliğinden kalkar.
Arabuluculuk Şartının Kapsamı
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari alacak ve tazminat talepleri bakımından arabuluculuk dava şartıdır. Buna karşılık iptal davası gibi eda niteliği taşımayan talepler farklı değerlendirilir. Aynı dilekçede hem para alacağı hem de iptal istemi bulunuyorsa, dava şartının hangi talep bakımından işleyeceği baştan netleştirilmelidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; şirket türü, esas sözleşme hükümleri ve uyuşmazlığın niteliği stratejiyi değiştirir. Özellikle süreye bağlı taleplerde gecikme telafi edilemediğinden erken aşamada hukuki destek alınması önerilir.