Kambiyo senedine dayalı alacaklarda usul hatalarının çoğu, icra takibi ile dava arasındaki farkın gözden kaçmasından doğar. Bu rehber, çek ve senet alacaklarında ticari dava şartı arabuluculuğun hangi yolda aranıp hangi yolda aranmadığını netleştirir ve usule aykırı işlem riskini azaltacak kontrol noktalarını verir.
İcra Takibi Dava Değildir
Türk Ticaret Kanunu, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepli ticari davalarda arabuluculuğa başvurulmuş olmasını dava şartı saymıştır. Buradaki ölçüt davadır. Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatmak bir dava değil, icra takibi olduğundan bu takibin başlatılması için arabuluculuk son tutanağı aranmaz. Alacaklının senedi doğrudan icraya koyması bu nedenle mümkündür ve çoğu dosyada en hızlı yoldur.
İtirazdan Sonra Seçilecek Yol Tabloyu Değiştirir
Borçlunun itirazı üzerine takip durduğunda alacaklının önündeki seçenekler farklı usullere tabidir. İcra mahkemesinden itirazın kaldırılması istenmesi bir dava değil, takip hukukuna özgü bir başvurudur ve dava şartı arabuluculuk kapsamında değerlendirilmez. Buna karşılık genel mahkemede açılacak itirazın iptali davası, konusu para alacağı olan ticari bir dava niteliğindeyse arabuluculuk dava şartına tabidir. Aynı şekilde menfi tespit ve istirdat davalarının niteliği de ayrıca değerlendirilmelidir. Bu ayrım yapılmadan açılan dava, esasa hiç girilmeden usulden reddedilir.
Senedin Kendisine İlişkin Kontroller
- Senette zorunlu unsurlar eksiksiz mi, eksiklik senedi adi belgeye mi dönüştürüyor
- Keşide ve vade tarihleri okunabilir ve tutarlı mı
- Ciro zinciri kesintisiz mi, beyaz ciro varsa hamillik nasıl ispatlanacak
- Çekte ibraz süresi ve karşılıksızlık şerhi usulüne uygun mu
- Aval veren varsa sorumluluğun kapsamı belirlendi mi
Zamanaşımı ve Sürelerin Ayrı Takvimi
Kambiyo senetlerinde zamanaşımı süreleri, senedin türüne ve başvurulan kişinin sıfatına göre değişir; hamilin keşideciye, cirantalara veya avaliste karşı hakları farklı sürelere tabidir. Kambiyo vasfı yitirildiğinde alacak temel ilişkiye dayandırılarak talep edilebilir; bu durumda ispat yükü ve zamanaşımı da temel ilişkinin rejimine göre belirlenir. Bu nedenle her senet için ayrı bir süre satırı açılması, tek bir toplu takvimden daha güvenlidir.
Son Söz
Çek ve senet dosyalarında hız kadar sıra da önemlidir; yanlış sırayla atılan bir adım, alacağın esasını tartışmaya bile gerek kalmadan dosyayı kapatabilir. Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Senedin niteliği, tarafların tacir sıfatı ve itirazın kapsamı sonucu değiştirebileceğinden, yol seçimi yapılmadan önce hukuki görüş alınması yerinde olur.