Ticari sözleşmelere konulan tahkim şartı, uyuşmazlık çıktığında dosyanın mahkeme yerine hakem heyetine gitmesini sağlar. Ancak bu geçiş kendiliğinden işlemez; TTK ve TBK ile 6102 sayılı Kanun ekseninde yürüyen dosyalarda tahkim itirazının zamanında ve doğru biçimde ileri sürülmemesi, tahkim şartını fiilen işlevsiz bırakabilir.
Tahkim Şartı Mahkemenin Kapısını Nasıl Kapatır?
Geçerli bir tahkim anlaşması bulunmasına rağmen dava mahkemede açılırsa, mahkeme bunu kendiliğinden dikkate almaz. Davalının tahkim itirazını cevap dilekçesinde ve süresi içinde ileri sürmesi gerekir. Süresinde ileri sürülmeyen itiraz, tarafların uyuşmazlığı mahkemede görmeyi zımnen kabul ettiği sonucunu doğurur. Bu nedenle tahkim şartı bulunan bir sözleşmeden dava tebliğ alındığında ilk kontrol, cevap süresinin ve itirazın kapsamının belirlenmesi olmalıdır.
Şartın Geçersiz veya Uygulanamaz Sayıldığı Hâller
- Tahkim iradesinin açık olmaması, "gerekirse tahkime gidilebilir" gibi seçimlik ifadeler
- Hakem sayısı ve seçim usulünün belirsiz bırakılması
- Uyuşmazlığın tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği bir konuya ilişkin olması
- Şartın sözleşmenin tarafı olmayan kişiye karşı ileri sürülmek istenmesi
- Genel işlem koşulu niteliğindeki metinde şartın karşı tarafa ayrıca bildirilmemiş olması
Tahkim Dışında Kalan Talepler
Tahkim şartı bulunsa dahi ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz talepleri mahkemeden istenebilir; bu, tahkim iradesinden vazgeçildiği anlamına gelmez. Aynı şekilde delil tespiti gibi koruyucu işlemler de mahkeme eliyle yürütülebilir. Buna karşılık esasa ilişkin talebin bir bölümünü mahkemede, kalanını tahkimde sürdürmeye çalışmak dosyayı ikiye böler ve çelişkili sonuç riskini artırır.
Hakem Kararına Karşı Hangi Yol Açık?
Hakem kararına karşı istinaf ya da temyiz değil, iptal davası yolu öngörülmüştür ve bu dava bölge adliye mahkemesinde görülür. İptal sebepleri sınırlı sayıdadır; kararın esastan yeniden incelenmesi amaçlanmaz. Yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklarda milletlerarası tahkim mevzuatı ile yabancı hakem kararlarının tanınması ve tenfizine ilişkin kurallar ayrıca devreye girer.
Sözleşme Yazımında Alınacak Ders
Uyuşmazlık çıkmadan önce yapılacak en etkili müdahale, tahkim şartının hakem sayısı, tahkim yeri, dil ve uygulanacak hukuk bakımından tereddütsüz yazılmasıdır. Aynı sözleşmede hem yetkili mahkeme hem tahkim şartı bulunması, ileride hangi merciin yetkili olduğu konusunda uzun bir ön tartışma doğurur.
Bu değerlendirme genel çerçeveyi aktarır; sözleşmenizin metni ve tarafların sıfatı sonucu belirler. Tahkim itirazı veya iptal davası düşünüyorsanız, sözleşmeyi bir ticaret hukuku uygulayıcısına inceletmeniz yerinde olur.