Kambiyo senedine dayalı bir uyuşmazlıkta taraflar çoğu zaman doğrudan alacağın esasını tartışmaya başlar. Oysa çek ve senet dosyalarında sonucu belirleyen ilk eşik, işlemin hangi merci önünde ve hangi usulle yürütüldüğüdür. Görev veya yetki yönünden hatalı kurulan bir adım, alacak esas yönünden haklı olsa bile dosyayı başa döndürebilir.
Önce Uyuşmazlığın Niteliğini Ayırın
Çek ve senet ihtilafları tek bir kalıba girmez. Senedin tahsili için başlatılan icra takibi, takip işlemlerine yönelik şikâyet ve itirazlar, senedin sahteliği veya bedelsizliği iddiası ve kambiyo ilişkisinden doğan tazminat talepleri birbirinden ayrı yollara tabidir. TTK kapsamında kambiyo senedine bağlı uyuşmazlıklar kural olarak ticari dava niteliği taşır; buna karşılık takip işleminin kendisine yöneltilen şikâyet icra mahkemesinin alanına girer. Dosyanın en başında bu ayrımın yazılı olarak tespit edilmesi, sonraki tüm adımların çatısını kurar.
Yetkiyi Belirleyen Bağlantı Noktaları
- Borçlunun yerleşim yeri ve varsa ilişkinin doğduğu şubenin bulunduğu yer
- Senet üzerinde gösterilen ödeme yeri kaydı
- Taraflar arasındaki yetki sözleşmesinin geçerli olup olmadığı; tacirler arası ilişki ile tüketici işlemi arasındaki farkın gözetilmesi
- Birden fazla borçlu bulunduğunda takibin tek yerde toplanıp toplanamayacağı
- Senedin ciro yoluyla el değiştirmiş olması hâlinde hangi ilişkinin esas alınacağı
Usule Aykırı İşlem Nerede Doğuyor
Uygulamada en sık karşılaşılan kırılma, takibin başlatıldığı yer ile senedin metni arasındaki uyumsuzluğun fark edilmemesidir. Buna, tebligatın hatalı adrese yapılması, itiraz dilekçesinin görevsiz mercie sunulması ve şikâyet ile itirazın birbirine karıştırılması eklenir. Bu tür bir aksaklık çoğu zaman esasa girilmeden karar verilmesine yol açar; kaybedilen zaman ise senede bağlı hakların ileri sürülmesini zorlaştırır.
Takipten Önce Yapılacak Yetki Kontrolü
- Senet aslı üzerindeki tüm kayıtlar okunur; ödeme yeri, keşide yeri ve ciro silsilesi ayrı ayrı not edilir.
- Borçlu tarafın güncel adres ve sicil bilgileri, tebligatın sağlıklı yapılabileceği şekilde doğrulanır.
- İleri sürülecek talebin takip hukukuna mı yoksa esas hukuka mı ait olduğu belirlenir.
- Yetki itirazı gelmesi ihtimaline karşı, dayanılacak bağlantı noktası dilekçede baştan gerekçelendirilir.
- Süreye tabi itiraz ve şikâyet yolları için tebliğ tarihine bağlı bir izleme tablosu kurulur.
Yetki İtirazı Geldiğinde Ne Yapılmalı
Karşı taraf yetkiye itiraz ettiğinde tartışma, senedin hangi hukuki ilişkiden doğduğuna kayar. Bu aşamada sözleşme, cari hesap kayıtları, banka dekontları ve ticari yazışmalar yalnızca alacağı değil, yetkiyi de destekleyen delil olarak sunulmalıdır. İtirazın kabul edilmesi hâlinde dosyanın gönderileceği merci ve bu geçişte işleyecek süreler önceden hesaplanmalı, yeniden takip zorunluluğu doğup doğmayacağı değerlendirilmelidir.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte bilgi sunar. Her senet metni, taraf sıfatları ve ödeme geçmişi farklı olduğundan görev ve yetki değerlendirmesi dosyaya göre değişir; adım atmadan önce evrakın bir avukatla birlikte incelenmesi yerinde olur.