Kambiyo senetlerinden doğan uyuşmazlıklarda taraflar çoğu zaman senedin arkasındaki asıl ilişkiyi tartışmak ister; oysa süreç, hangi mahkemenin bakacağı ve hangi delilin dinlenebileceği sorularıyla başlar. Senet metnine veya çerçeve sözleşmeye konulan delil ve yetki kayıtları, bu iki soruyu daha ihtilaf doğmadan şekillendirir.
Delil Sözleşmesi Neyi Bağlar
Taraflar, aralarındaki ilişkiden doğacak uyuşmazlıkta belirli delillerle ispat yapılacağını kararlaştırabilir. Ancak bu serbestlik sınırsız değildir: bir tarafı ispat hakkından tümüyle yoksun bırakan kayıtlar geçersiz sayılır, kesin delil niteliğindeki yemin ve senet bakımından kanunun çizdiği çerçeve aşılamaz. Senet metninde yer alan kayıt ile ayrı bir çerçeve sözleşmedeki kayıt farklı sonuç doğurabileceğinden, dosya kurulurken belgelerin hangi tarihte ve hangi sırayla imzalandığı çıkarılmalıdır.
Görev Ayrımı: İcra Mahkemesi mi, Ticaret Mahkemesi mi
Kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takipte imzaya ve borca itiraz icra mahkemesinde, sınırlı inceleme ve kısa sürelerle görülür. Buna karşılık menfi tespit, istirdat, sebepsiz zenginleşme ve asıl ilişkinin tartışılacağı davalar genel mahkemelerde açılır; taraflar tacir ve iş ticari nitelikteyse asliye ticaret mahkemesi görevlidir. İcra mahkemesinden istenmesi gereken bir talebin genel mahkemeye, genel mahkemenin işi olan bir talebin icra mahkemesine taşınması, esasa girilmeden ret sonucunu doğurur.
Takip Aşamasındaki Kısa Süreler
- Ödeme emrinin tebliğ tarihi ve tebligat evrakının usulüne uygunluğu ilk gün kontrol edilir.
- İmzaya itiraz ile borca itiraz ayrı ayrı ve gerekçeleriyle kaleme alınır; itirazın kapsamı sonradan genişletilemez.
- İtirazın takibi kendiliğinden durdurmadığı hallerde ayrıca tedbir talebi kurgulanır.
- Süre kaçırıldığında gündeme gelebilecek menfi tespit yolunun ispat yükü baştan hesaplanır.
Yetki Kaydının Sınırı
Tacirler arasındaki ilişkilerde yazılı yetki sözleşmesiyle belirli bir yer mahkemesi yetkili kılınabilir. Ancak taraflardan biri tacir değilse ya da uyuşmazlık kesin yetki kuralına tabiyse bu kayıt sonuç doğurmaz. Ayrıca takibin başlatıldığı icra dairesinin yetkisi ile davanın açılacağı mahkemenin yetkisi farklı ölçütlere bağlıdır; ikisinin aynı sayılması yaygın bir usul hatasıdır.
Belge Düzeni ve İspat Stratejisi
Senedin fotokopisi değil aslının akıbeti, ciro zinciri, teslim ve tahsil kayıtları, cari hesap mutabakatları ve banka dekontları tek bir kronolojide birleştirilmelidir. Bedelsizlik iddiasında ispat yükünün kimde olduğunun baştan tespiti, hangi delilin öne çıkarılacağını belirler; ticari defterlerin usulüne uygun tutulup tutulmadığı da bu noktada tartışma konusu olur.
Bu metin genel bilgi paylaşımıdır. Senedin türü, tarafların sıfatı ve takibin şekli görevli mahkemeyi de ispat rejimini de değiştirebilir; ödeme emri elinize geçtiğinde kısa süreler işlediğinden vakit kaybetmeden hukuki destek almanız uygun olur.