Ticari ilişkilerde uyuşmazlık çıktığında tarafların ilk baktığı yer çoğunlukla sözleşmenin bedel maddesidir; oysa sonucu belirleyen asıl hükümler yetki, tahkim ve delil sözleşmesi kayıtlarıdır. Bu rehber, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde delil sözleşmesinin hangi mahkemede nasıl işlediğini ve usul kusurlarının ticari dosyada ne kaybettirdiğini konu alıyor.
Delil Sözleşmesi Ne Yapar, Neyi Yapamaz
Delil sözleşmesi, tarafların belirli bir vakıanın hangi delillerle ispat edileceğini önceden kararlaştırmasıdır. İyi kurgulanmış bir kayıt, ihtilafta hangi kaydın esas alınacağını baştan belirleyerek ispat tartışmasını kısaltır. Ancak bu kayıt sınırsız değildir: taraflardan birini ispat imkânından tamamen yoksun bırakan, münhasır nitelikte ve dengeyi bozan düzenlemeler geçerli sayılmayabilir. Bu nedenle delil sözleşmesi hazırlanırken hangi vakıa için hangi delilin bağlayıcı olacağı tek tek yazılmalı, genel ve kapsayıcı ifadelerden kaçınılmalıdır.
Görevli Mahkeme ve Ticari Dava Ayrımı
Uyuşmazlık mutlak ticari dava kapsamındaysa ya da her iki taraf tacir olup uyuşmazlık ticari işletmeleriyle ilgiliyse asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Görev kuralı kamu düzenindendir; taraflar sözleşmeyle değiştiremez, mahkeme yargılamanın her aşamasında kendiliğinden gözetir. Buna karşılık ticari davaların bir bölümünde dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır ve bu adımın atlanması davanın usulden reddi sonucunu doğurur.
Yetki Kaydını Doğru Yazmak
- Yetki sözleşmesi ancak tacirler ve kamu tüzel kişileri arasında geçerli biçimde kurulabilir.
- Yetkinin münhasır olup olmadığı açıkça belirtilmezse, kanuni yetkili mahkemelerde de dava açılabilir.
- Aynı sözleşmede hem tahkim hem mahkeme yetkisi öngörülmesi, uyuşmazlık çıktığında ayrı bir yetki tartışması üretir.
- Yetki itirazı, cevap dilekçesinde ve ilk itiraz olarak ileri sürülmezse sonradan dinlenmez.
Ticari Defter ve Elektronik Kayıtların Rolü
Ticari defterlerin sahibi lehine delil olabilmesi, defterlerin usulüne uygun tutulmuş, açılış ve kapanış onaylarının yapılmış ve kayıtların birbirini doğrulayacak şekilde bulunması koşullarına bağlıdır. Eksik onay, dosyanın en güçlü delilini işlevsiz bırakabilir. Elektronik yazışma, sipariş formu ve mutabakat kayıtlarında ise metnin bütünlüğü, gönderici kimliği ve zaman bilgisi ayrıca gösterilmelidir; ekran görüntüsü tek başına çoğu zaman yeterli görülmez.
Uyuşmazlık Öncesi Kontrol Sırası
- Sözleşmedeki yetki, tahkim ve delil kayıtları tek sayfada karşılaştırılır.
- Talep konusu alacağın ticari dava niteliği ve arabuluculuk şartı ayrıca değerlendirilir.
- Defter kayıtları ile fatura ve cari hesap ekstresi çapraz kontrol edilir.
- İhtar ve temerrüt yazışmalarının tebliğ tarihleri tek listede toplanır.
- Karşı tarafın delil sözleşmesine dayanma ihtimaline karşı alternatif ispat yolu hazırlanır.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; sözleşmenin lafzı, tarafların sıfatı ve işin niteliği sonucu önemli ölçüde değiştirebilir. Sözleşme müzakeresi veya ihtilafın ilk aşamasında hukuki değerlendirme almak, sonradan onarılması güç usul kayıplarını önler.