Ortaklar arasındaki gerilim çoğu zaman bir sözleşme metniyle değil, kimin neyi nasıl ispat edeceğiyle çözülür. TTK ve TBK ekseninde şirket içi uyuşmazlıklarda delil sözleşmesi, doğru kurgulandığında ispat yükünü öngörülebilir kılar; hatalı kurgulandığında ise tarafın kendi delilini kullanamaz hale gelmesine yol açar.
Delil Sözleşmesi Ne Yapar, Ne Yapamaz
Delil sözleşmesi taraflara belirli bir vakıayı yalnızca belirli delillerle ispat etme yükümlülüğü getirebilir ya da bazı delilleri devre dışı bırakabilir. Ancak bu serbestinin sınırları vardır: tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konularda ve hakimin resen araştırma yükümlülüğü bulunan uyuşmazlıklarda sonuç doğurmaz. Bir tarafı tümüyle ispat imkanından yoksun bırakan kayıtlar geçersiz sayılır. Ortaklık ilişkisinde sıkça rastlanan hata, pay defteri ve genel kurul tutanakları dışındaki tüm delilleri baştan dışlayan geniş kayıtlardır; bu kayıtlar ihtilaf çıktığında çoğu kez kayıtı koyduran tarafın aleyhine işler.
Görev: Ticari Dava Ayrımı
Şirket ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar kural olarak asliye ticaret mahkemesinde görülür. Genel kurul kararının iptali, ortaklıktan çıkma ve çıkarılma, haklı sebeple fesih, yönetici sorumluluğu talepleri bu kapsamdadır. Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat istemleri bakımından arabuluculuk dava şartıdır; buna karşılık iptal davası gibi para alacağı niteliği taşımayan talepler bu şarta tabi değildir. İki talebin tek dilekçede birleştirildiği dosyalarda bu ayrımın gözden kaçması, dosyanın bir kısmının usulden reddine yol açar.
Yetki ve Şirket Merkezi
- Genel kurul kararının iptalinde şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesi belirleyicidir
- Ortaklar arası kişisel taahhütlerde davalının yerleşim yeri ve ifa yeri gündeme gelir
- Tacirler arasındaki yetki sözleşmesi geçerlidir; ancak kesin yetki hallerinde uygulanamaz
- Ana sözleşmedeki tahkim şartı varsa mahkeme değil hakem heyeti devreye girer
Şirket Kayıtlarının İspat Değeri
Ticari defterler, usulüne uygun tutulmuş ve açılış-kapanış onayları yapılmışsa sahibi lehine de delil olabilir; eksik veya çelişkili defterler ise aleyhe sonuç doğurur. Yönetim kurulu karar defteri, pay defteri ve genel kurul tutanakları arasındaki tarih tutarsızlıkları, ihtilafta ilk sorgulanan noktadır. Şirket e-postaları ve mesajlaşmalar kullanılacaksa, bunların hangi hesap üzerinden ve hangi yetkiyle elde edildiği baştan netleştirilmelidir; hukuka aykırı yolla toplanan içerik ispat gücü kazanmaz.
Uyuşmazlık Çıkmadan Kurulması Gereken Düzen
Delil sözleşmesi, tek başına değil; bilgi alma ve inceleme hakkının kullanım usulü, denetim raporlarının paylaşımı ve tebligat adresleri ile birlikte kurgulandığında işe yarar. Uyuşmazlık doğduktan sonra kayıtları toparlamaya çalışmak, ispat yükünü ağırlaştırır.
Bu yazı genel bir çerçeve sunar; şirket türü, ana sözleşme hükümleri ve ortaklık yapısı sonucu değiştireceğinden, sözleşme metinlerinin bir hukukçu tarafından incelenmesi tavsiye edilir.