Ticari ilişkide uyuşmazlık çıktığında tarafların elindeki en güçlü araç, çoğu zaman sözleşmenin kendisinde yazılıdır. 6102 sayılı TTK kapsamındaki tacir sıfatı ve basiretli iş adamı ölçüsü, TBK hükümleriyle birlikte ispat düzenini şekillendirir. Delil sözleşmesi ise bu düzeni tarafların önceden belirlemesine imkân tanır. Bu rehber, hükmün nasıl kurulacağını ve karşı tarafın itirazlarına nasıl hazırlanılacağını ele alır.
Delil Sözleşmesi Ne Yapar, Ne Yapamaz
Taraflar, belirli bir vakıanın yalnızca belirli delillerle ispat edilebileceğini kararlaştırabilir. Ancak bu serbesti sınırsız değildir; tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konularda ve bir tarafı savunmasız bırakacak nitelikteki düzenlemelerde hükmün geçerliliği tartışmalı hale gelir. Bu nedenle hüküm yazılırken kapsamın dar ve açık tutulması, geniş ve mutlak ifadelerden kaçınılması daha güvenli bir yoldur.
Sözleşmeye Yazılması Gereken Somut Başlıklar
- Bildirimlerin hangi elektronik adrese yapılacağı ve adres değişikliğinin usulü
- Sipariş, teslim ve kabul aşamalarının hangi belgeyle kanıtlanacağı
- Cari hesap mutabakatının süresi ve sessiz kalmanın sonucu
- Kayıtların hangi tarafın sistemlerinde tutulacağı ve saklama süresi
Ticari Defterlerin ve Elektronik Kaydın Rolü
- Defterlerin usulüne uygun tutulup tutulmadığı önce kendi tarafınızda kontrol edilir.
- Fatura, irsaliye ve ödeme kayıtları arasındaki tutarlılık tablo halinde gösterilir.
- Elektronik yazışmalar bağlamı bozulmadan, tarih sırasıyla sunulur.
- Karşı tarafın dayandığı kayıtlara ilişkin itirazlar süresinde ve gerekçeli olarak yapılır.
Usulüne uygun tutulan defterlerin sahibi lehine delil oluşturabilmesi, karşı tarafın defterleriyle çelişmemesi ve kayıtların birbirini doğrulaması koşuluna bağlıdır. Bu nedenle dosya hazırlığında defter kayıtları ile banka hareketlerinin eşleştirilmesi ilk iş olmalıdır.
Usule Aykırı İşlemin Doğurduğu Kayıplar
Sık görülen hatalar arasında delil listesinin süresinde bildirilmemesi, sözleşmedeki bildirim usulüne uyulmadan yapılan ihtarlar, mutabakat yazılarına süresinde itiraz edilmemesi ve elektronik kayıtların bütünlüğünü bozacak biçimde seçilerek sunulması yer alır. Delil sözleşmesine dayanan tarafın, kendi öngördüğü usule uymamış olması da savunmayı zayıflatan tipik bir çelişkidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşmenin metni, tarafların sıfatı ve uyuşmazlığın konusu ispat düzenini değiştirebileceğinden, hüküm kaleme alınırken veya dava açılmadan önce hukuki destek alınması yerinde olur.