Ortaklar veya ortakla yönetim arasındaki uyuşmazlıklarda, davanın hangi mahkemede ve hangi ön adımdan sonra açılacağı çoğu zaman esastan daha erken bir sorun olarak karşımıza çıkar. Ticari nitelikteki bazı taleplerde arabuluculuk dava şartıdır; bu adım atlanırsa dava esasa girilmeden reddedilir. Bu rehber, şirket içi uyuşmazlıklarda başvuru sırasını ele alır.
Uyuşmazlığın Niteliğini Belirlemek
İlk ayrım, talebin konusunun para alacağı mı yoksa şirketler hukukuna özgü bir hukuki durumun tespiti veya değiştirilmesi mi olduğudur. Kâr payı ödenmemesi, ortağa yapılan haksız ödemenin iadesi ya da yönetim kurulu üyesinin sorumluluğu nedeniyle tazminat gibi konusu para olan talepler ile genel kurul kararının iptali, ortaklıktan çıkarma veya fesih gibi talepler farklı usule tabidir. Bu ayrım, arabuluculuğun dava şartı olup olmadığını belirlediği için baştan yapılmalıdır.
Türk Ticaret Kanunu Kaynaklı Hak Düşürücü Süreler
- Genel kurul kararının iptali istemi için karar tarihinden itibaren işleyen süre
- Toplantıda muhalefetin tutanağa geçirilmesi koşulunun karşılanması
- Sorumluluk davalarında zamanaşımının öğrenme ve fiil tarihine bağlanması
- Ortaklıktan çıkma ve çıkarma taleplerinde sözleşmede öngörülen usulün işletilmesi
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu bu taleplerin çoğunu kısa sürelere bağladığından, uyuşmazlığın fark edildiği anda takvim kurulmalıdır. Sürenin geçmesi hâlinde aynı sonucu doğuracak alternatif bir yol her zaman bulunmayabilir.
Arabuluculuk Aşamasının Yürütülmesi
Dava şartı arabuluculuğun uygulandığı taleplerde başvuru, yetkili arabuluculuk bürosuna yapılır ve süreç son tutanakla kapanır. Son tutanağın dava dilekçesine eklenmemesi tek başına ret sebebi oluşturabileceğinden, tutanağın aslı veya onaylı örneği hazır tutulmalıdır. Görüşmede tartışılacak konu başlıkları önceden yazılı hâle getirilmeli; şirket kayıtlarından hangi belgelerin talep edileceği listelenmelidir. Ticari defterler, yönetim kurulu karar defteri ve genel kurul tutanakları bu listenin çekirdeğini oluşturur.
Usule Aykırı İşlemin En Sık Görülen Biçimleri
Uygulamada dört hata öne çıkar: arabuluculuk gerektiren bir talep için doğrudan dava açılması; asliye ticaret mahkemesi yerine genel mahkemede dava açılması; genel kurulda muhalefet şerhi konulmadan iptal davası yoluna gidilmesi; ve şirketi temsile yetkili kişinin doğru belirlenmemesi nedeniyle taraf teşkilinde sorun doğması. Türk Borçlar Kanunu kaynaklı sözleşmesel talepler aynı dosyada birleşiyorsa, her talep için ayrı ayrı dava şartı değerlendirmesi yapılması gerekir.
Başvuru Sırası
- Talepler kalem kalem yazılır ve her biri için hukuki dayanak belirlenir
- Her talep bakımından süre ve dava şartı ayrı ayrı kontrol edilir
- Şirket kayıtlarından temin edilecek belgeler listelenir
- Arabuluculuk aşaması tamamlanır ve son tutanak dosyalanır
- Dava dilekçesi, görevli mahkeme ve taraf teşkili gözetilerek hazırlanır
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; şirket türü, esas sözleşme hükümleri ve talebin niteliği izlenecek yolu değiştirir. Şirket içi bir uyuşmazlıkta adım atmadan önce esas sözleşme ve karar defterleriyle birlikte hukuki görüş alınması yerinde olur.