Çek ve bononun tahsilinde iki ayrı yol vardır: kambiyo senetlerine özgü takip ve genel hükümlere göre açılan dava. 6102 sayılı TTK ile getirilen ticari davalarda dava şartı arabuluculuk düzenlemesi bu iki yoldan yalnızca birini etkiler. Karışıklık genellikle buradan doğar ve alacaklı, gereksiz bir arabuluculuk sürecinde zaman kaybeder ya da gerekli olan son tutanağı dosyaya koymadan dava açar.
Takip Yolu Arabuluculuğa Tabi Değildir
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkında ticari davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Buna karşılık icra takibi başlatmak bir dava değildir; kambiyo senedine dayalı takibe geçilmesi için arabuluculuk aşaması aranmaz. Ancak takibe itiraz edilip alacaklı itirazın iptali davası açmak durumunda kalırsa, bu dava ticari nitelikteyse arabuluculuk şartı yeniden gündeme gelir.
Senedin Kambiyo Vasfı Önce Denetlenir
- Zorunlu şekil şartlarından birinin eksikliği, senedi kambiyo senedi olmaktan çıkarır.
- Keşide yeri, düzenleme tarihi ve imzanın senet metnindeki konumu ayrı ayrı kontrol edilir.
- Çekte ibraz süresi, düzenlendiği ve ödeneceği yere göre değişir; bu süre hamilin başvuru haklarını etkiler.
- Ciro zinciri kesintisizse hamillik sıfatı tartışmasız hâle gelir.
- Karşılıksızdır kaydının içeriği ve tarihi, sonraki adımların dayanağıdır.
Son Tutanağın Dosyaya Eklenmemesi
Arabuluculuk şartına tabi bir davada son tutanağın aslının veya onaylı örneğinin dilekçeye eklenmemesi hâlinde mahkeme, tamamlanması için süre verir; bu süre içinde de sunulmazsa dava usulden reddedilir. Uygulamada görülen ikinci hata, arabuluculuk başvurusunun davalı olarak gösterilen kişiden farklı bir kişiye yöneltilmesidir. Ciranta, aval veren ve keşideci ayrı ayrı borçlu olduğundan, kimlere karşı dava açılacaksa arabuluculuk da onlara karşı yürütülmelidir.
İhtiyati Haciz ile Zaman Kazanmak
Arabuluculuk süreci devam ederken borçlunun malvarlığını eritmesi riski varsa, kambiyo senedine dayalı ihtiyati haciz talebi ayrıca değerlendirilebilir. Bu talep, arabuluculuk şartından bağımsız olarak ileri sürülebilir ve teminat ile sürelerin takibi ihmal edilmemelidir.
Zamanaşımı Sessizce İşler
Kambiyo senetlerinde zamanaşımı süreleri, borçlunun sıfatına ve başvurunun yönüne göre farklılaşır. Süre dolduğunda senet kambiyo vasfına bağlı takip imkânını yitirse de, temel ilişkiye dayalı talep gündeme gelebilir. Bu ihtimalin baştan planlanması, alacağın tümüyle tahsil edilemez hâle gelmesini önler.
Ticari alacak dosyalarında yol seçimi sonucu belirler. Bu yazı genel bilgilendirme sunar; senedinizin metni ve borçluların sıfatı üzerinden ayrıca hukuki değerlendirme yapılması gerekir.