Kambiyo senetlerine dayanan uyuşmazlıklarda tarafların çoğu, tartışmanın senedin içeriğinde döneceğini varsayar. Uygulamada ise dosyaların önemli bir kısmı, senedin geçerliliğinden önce kimin neyi ispatla yükümlü olduğu ve hangi mahkemenin yetkili sayıldığı noktasında şekillenir. Bu rehber, çek ve senet ihtilaflarında delil kurgusunu yetki tartışmasıyla birlikte planlamak isteyenler için hazırlanmıştır.
Senedin Kendisi Bir Delildir, Ama Tek Delil Değildir
Türk Ticaret Kanunu anlamında şekil şartlarını taşıyan bir senet, alacaklıya güçlü bir başlangıç sağlar. Buna karşılık borçlu, bedelsizlik, teminat amaçlı verilme, tahrifat veya temsil yetkisinin aşılması gibi iddialar ileri sürdüğünde ispat ağırlığı yer değiştirir. Bu nedenle savunma tarafında dosya kurulurken senet metninin yanına şu kaynaklar konulmalıdır:
- Senedin düzenlendiği ticari ilişkiye ait sözleşme, sipariş ve irsaliye kayıtları
- Banka hesap hareketleri ve ödeme dekontları
- Ciro zincirini gösteren senet arka yüzü ile ciranta yazışmaları
- Teminat amacını destekleyen e-posta, mesaj veya tutanak kayıtları
- Ticari defterlerin ilgili dönem kayıtları
Yetki Tartışması Delil Toplamanın Önüne Geçebilir
Yetki, çoğu zaman esasa girilmeden çözülen bir konudur; bu yüzden yanlış yerde açılan takip veya dava, aylar süren bir gecikmeye yol açabilir. Yetkinin belirlenmesinde ödeme yeri, borçlunun yerleşim yeri, ticari işletmenin bulunduğu yer ve varsa taraflar arasındaki yetki anlaşması birlikte değerlendirilir. Türk Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu hükümlerinin yanı sıra tacir sıfatının bulunup bulunmadığı da bu değerlendirmeyi doğrudan etkiler. Yetki itirazının süresinde ve usulüne uygun biçimde ileri sürülmemesi, sonradan telafisi güç bir durum yaratır.
Usule Aykırı İşlem Somut Olarak Neye Mal Olur
Bu dosyalarda en sık karşılaşılan usul hataları, itirazın yanlış mercie yöneltilmesi, imzaya itiraz ile borca itirazın birbirine karıştırılması ve delil listesinin süresinde sunulmamasıdır. Bir delilin varlığı tek başına yeterli değildir; o delilin dosyaya hangi aşamada ve hangi usulle girdiği de sonucu belirler. Örneğin bilirkişi incelemesi talebinin zamanında yapılmaması, imza incelemesi ihtimalini fiilen ortadan kaldırabilir.
Pratikte İşleyen Bir Delil Sıralaması
- Senedin aslı ve arka yüzü yüksek çözünürlükte kayıt altına alınır.
- Senedin doğduğu temel ilişki, tarih sırasına göre belgelenir.
- Ödeme iddiası varsa banka kayıtları tutarla eşleştirilerek tabloya dökülür.
- Yetkiye ilişkin belgeler ayrı bir başlıkta toplanır.
- İmza veya tahrifat iddiası varsa inceleme talebi ilk dilekçede yazılır.
Değerlendirme
Kambiyo dosyalarında sonucu belirleyen şey çoğu kez delilin niteliği değil, doğru zamanda doğru mercie sunulmuş olmasıdır. Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her senedin düzenlenme biçimi ve ticari geçmişi farklı sonuç doğurabilir; somut dosyanız için avukatınızla birlikte bir delil ve yetki planı oluşturmanız yerinde olur.