Kambiyo senetlerinden doğan uyuşmazlıklarda zaman, çoğu zaman uyuşmazlığın esasından daha belirleyicidir. TTK ve 6102 düzenlemeleri ile TBK hükümlerinin birlikte uygulandığı bu dosyalarda, geçici koruma talebinin türü ve zamanlaması sonucu değiştirir. Aşağıda süreç, usule aykırı işlem riskini azaltacak bir sıra ile ele alınmıştır.
İhtiyati Tedbir mi, İhtiyati Haciz mi?
İki kurum sıklıkla birbirinin yerine kullanılır; oysa işlevleri farklıdır. Para alacağının tahsilini güvence altına almak amaçlanıyorsa ihtiyati haciz, senedin tedavülünü veya belirli bir hakkın kullanılmasını engellemek amaçlanıyorsa ihtiyati tedbir gündeme gelir. Senedin iptali talebiyle açılan dosyalarda ödeme yasağı içeren geçici koruma ile alacak güvencesi farklı taleplerdir. Yanlış kurumun seçilmesi, talebin doğrudan reddine yol açar.
Teminat, Karar ve Takip Sırası
- Talep dilekçesinde senedin niteliği, dayandığı ilişki ve muhtemel zarar somut biçimde açıklanır.
- Mahkemece belirlenen teminat süresinde yatırılır; gecikme kararın uygulanamamasına neden olur.
- Karar alındıktan sonra uygulama için öngörülen süre içinde icra dairesine başvurulur.
- Uygulama tutanağının bir örneği alınır ve karşı tarafın itiraz süresinin başlangıcı izlenir.
- Geçici korumanın bağlı olduğu esas dava, kanunda öngörülen süre içinde açılır.
Kambiyo Senedine Özgü Süre Disiplini
Çekte ibraz süresi, senette vade ve protesto işlemleri, başvuru haklarının korunması bakımından belirleyicidir. Bu sürelerin kaçırılması, senedin kambiyo vasfını tartışmaya açabileceği gibi, cirantalara başvuru imkânını da etkileyebilir. Dosya açılırken düzenleme tarihi, vade, ibraz tarihi, karşılıksız işlemi görülen tarih ve varsa protesto tarihi tek bir çizelgede toplanmalıdır.
Usule Aykırı İşlem
- Senedin aslının dosyaya sunulmaması veya emanete alınmaması
- Yetkili mahkemenin senedin niteliğine göre değil, alışkanlıkla belirlenmesi
- Teminat yatırıldığına dair belgenin dosyaya konulmaması
- Geçici koruma kararının uygulanması için öngörülen sürenin geçirilmesi
- İtiraz üzerine yapılan incelemede yeni delil sunma imkânının kullanılmaması
Karşı Taraf Konumunda Kontrol Listesi
Hakkında geçici koruma kararı verilen taraf açısından ilk iş, kararın dayandığı yaklaşık ispat malzemesini incelemektir. İtirazda teminatın yetersizliği, koşulların oluşmadığı ve tedbirin kapsamının ölçüsüzlüğü ayrı başlıklar altında ileri sürülmelidir. Ticari işletmenin faaliyetini durdurma etkisi doğuran uygulamalarda, bu etkinin somut verilerle gösterilmesi değerlendirmede öne çıkar.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup her senet ilişkisinin kendine özgü koşulları vardır. Geçici koruma talebini hazırlamadan önce senedin aslını ve ilişkiye dair belgeleri inceleyecek bir hukukçuyla çalışmanız yerinde olur.