Ticari sözleşmelerin sonuna eklenen delil sözleşmesi hükmü, uyuşmazlık çıkmadan önce kimsenin dikkatini çekmez; uyuşmazlık çıktığında ise ispat imkânlarını doğrudan belirler. TTK, TBK ve 6102 ekseninde hazırlanan bu rehber, delil sözleşmesinin nasıl kurulacağını, sınırlarını ve usul planındaki yerini ele alır.
Delil Sözleşmesi Ne Yapar, Ne Yapamaz
Taraflar, belirli bir uyuşmazlığın hangi delillerle ispat edileceğini önceden kararlaştırabilir. Böyle bir hükümle taraflardan biri, örneğin yalnızca ticari defterler ve yazılı belgelerle ispat yapılabileceğini kabul etmiş olur. Ancak bu serbestlik sınırsız değildir. Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konularda ve kanunun belirli bir ispat şekli öngördüğü hâllerde bu tür bir hüküm sonuç doğurmaz. Bir tarafı tümüyle ispat imkânından yoksun bırakan düzenlemeler de geçerli kabul edilmez.
Sözleşme Metnini Yazarken
- Hangi uyuşmazlıkların kapsamda olduğunu daraltarak tanımlayın; genel ifadeler tartışma doğurur.
- Kabul edilen delil türlerini tek tek sayın: defter, fatura, teslim tutanağı, elektronik yazışma.
- Elektronik kayıtların hangi sistemden ve hangi formatta alınacağını belirtin.
- Yetki ve uygulanacak hukuk hükümleriyle çelişmediğinden emin olun.
- İmza yetkisinin sicil kayıtlarıyla uyumunu, sözleşme aşamasında doğrulayın.
Ticari Defterlerin İspat Gücü
Ticari defterlere dayanmayı öngören bir delil sözleşmesi, ancak defterler usulüne uygun tutulmuşsa işe yarar. Açılış ve kapanış onaylarının varlığı, kayıtların birbirini doğrulaması ve dayanak belgelerin defterlerle örtüşmesi aranır. Defterlerini düzenli tutmayan taraf, kendi lehine yazdığı delil sözleşmesinden zarar görebilir. Bu nedenle sözleşme yazımı bir hukuk metni sorunu olduğu kadar, muhasebe disiplini sorunudur.
Usule Aykırı İşlemin Görünümleri
Uygulamada sık karşılaşılan sorunlar şunlardır: dava dilekçesinde delil sözleşmesine hiç değinmeden tanık deliline dayanmak, karşı tarafın defter incelemesi talebine süresinde cevap vermemek, elektronik yazışmaları bağlamından kopararak sunmak ve delil sözleşmesinin kapsamı dışındaki bir talep için de aynı kısıtlamayı kabul etmiş gibi hareket etmek. Bir başka yaygın hata, sözleşmeye karşı tarafın imzasının bulunduğu nüshanın aslının hiç saklanmamış olmasıdır.
Uyuşmazlık Başladığında İlk Adımlar
İhtilaf doğduğunda sözleşme metni, ekleri ve varsa sonraki değişiklik protokolleri kronolojik olarak dizilmelidir. Delil sözleşmesi hükmü ile yetki ve tahkim hükümlerinin birlikte okunması gerekir; biri diğerinin uygulanma alanını daraltabilir. Talep konusu alacaksa, ticari defterlerden alınacak dökümlerin dava açılmadan önce hazırlanması, dilekçenin ölçülebilir kurulmasını sağlar.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir ve her sözleşme metni kendi lafzıyla değerlendirilir. Hazırlık aşamasındaki bir sözleşme veya doğmuş bir uyuşmazlık için metnin bir hukukçu tarafından incelenmesi önerilir.